Akreditif Açılışı ve İthalatçının (Amir) Rolü
Akreditif açılış talimatı, ithalatçının (Amir) bankası aracılığıyla ihracatçıya karşı doğacak bağımsız ve bağlayıcı bir ödeme taahhüdünün temelini oluşturur. Bu nedenle talimatta yer alan her ifade, bankanın lehtara karşı taahhüdünün kapsamını belirler.
Uygulamada en sık karşılaşılan risk; satış sözleşmesinde mutabık kalınan şartların akreditif açılış talimatına eksik, belirsiz veya belgeye bağlanmadan yansıtılmasıdır. Bankalar, yalnızca kendilerine iletilen talimat ve talep edilen belgeler üzerinden işlem yapar; sözleşme şartlarını denetleme yükümlülüğü bulunmaz.
Açılış talimatındaki belirsizlikler; rezerv, gecikme ve ilave maliyet riskini artırabileceğinden, Amir açılış aşamasında metni titizlikle gözden geçirmelidir.
Akreditifli İşlemlerde Amir (Applicant) Nedir?
Akreditif açılışında Amir;
- Akreditif açılış talimatını hazırlayan,
- Akreditif açılış talimatını bankasına (akreditifin açılması durumunda Amir Banka) vererek akreditifin açılış sürecini başlatan,
- Amir Banka'ya karşı ödeme yükümlülüğü altına giren,
- Genellikle ithalatçı konumundaki
taraftır.
Amir’in Hukuki Konumu ve UCP 600 Çerçevesi
Akreditifli işlemlerde Amir (Applicant), yani ithalatçı firma, her ne kadar akreditif açılışı ve varsa değişiklikleri için Amir Banka'ya talimat veren ve ithalat işlemini gerçekleştiren taraf olsa da, Amir Banka, Lehtar (Beneficiary) ve varsa Teyit Bankası arasındaki akreditif ilişkisinde taraf olarak kabul edilmez.
Amir (Applicant) ile Amir Banka arasındaki temel ilişki, akreditif kuralları kapsamında değil; yerel bankacılık mevzuatı ve taraflar arasındaki müşteri/kredi sözleşmesi çerçevesinde değerlendirilir.
- Akreditifin değiştirilmesi veya
- İptal edilmesi
Akreditifin Bağımsızlık İlkesi Neyi Güvence Altına Alır?
Akreditif Açılış Talimatı Hazırlarken İthalatçı (Amir)’in Sorumlulukları
- Akreditif açılış talimatını açık, net, eksiksiz ve doğru bir şekilde hazırlamak
- Akreditif açılış talimatını lehtar ile mutabık kaldıkları şartlara uygun olarak hazırlamak
- Akreditif şartlarında talep edilecek belgeleri, düzenleyecek taraf ve belge türü detaylarıyla birlikte eksiksiz bildirmek; ayrıca, gümrükten malları çekerken ihtiyaç duyacağı belgeleri belirleyip bu belgeleri akreditif şartlarında talep etmek
- Kalite Belgesi, Gözetim Belgesi vb. belge taleplerinde; belge üzerinde yer almasını istediği ve mallara ilişkin karşılanması ve kanıtlanması gereken spesifikasyonları veya kalite gerekliliklerini açıkça belirtmek ve kimin tarafından düzenlenmesini istediğini bildirmek
- Belgeler üzerinde Amir Banka'nın bildirmediği geçerli bir rezerv tespit ettiğinde, Amir Banka'yı derhal bilgilendirmek
- Amir Banka'nın akreditif ödemesini gerçekleştireceği gün hesaplarını müsait hale getirmek
- Lehtarın değişiklik taleplerine vakit geçirmeksizin cevap vermek. (olumlu ya da olumsuz)
- Ödemeyi geciktirmek ya da gerçekleştirmemek amacıyla belgeler üzerinde ICC kurallarına aykırı rezerv bulmaya çalışmamak
Akreditif Şartlarının Satış Sözleşmesine Uygunluğu Neden Kritik?
Bankalar, akreditif metnini Amir'in ilettiği talimat ve çoğu zaman proforma fatura üzerinden oluşturduğundan, satış sözleşmesi–akreditif uyumunu sağlama sorumluluğu büyük ölçüde ithalatçıya aittir.
Bankaların Kontrol Alanının Sınırları
Bankanın sorumluluğu; akreditif açılış talimatının satış sözleşmesine uygunluğunu denetlemekten ziyade, yalnızca kendisine sunulan talimat ve proforma fatura üzerinde yer alan bilgiler arasında açık bir çelişki bulunup bulunmadığını ve akreditif şartlarının UCP 600 kurallarına ve genel bankacılık teamüllerine aykırı olup olmadığını kontrol etmekle sınırlıdır.
Kritik Hatırlatma – İthalatçı (Amir) Açısından Riskler
Akreditif şartları ile satış sözleşmesi arasındaki uyumsuzluklar; ilerleyen aşamalarda gereksiz yazışmalara, akreditif değişikliği nedeniyle ilave maliyetlere ve ciddi zaman kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle ithalatçı firmaların, akreditif açılış talimatında yer alan tüm şartların ihracatçı tarafından yerine getirilebilir ve taraflar arasında mutabık kalınmış hükümler olduğundan emin olması büyük önem taşır.
Akreditif Açılışı Öncesinde İthalatçının (Amir) Yapması Gerekenler
Taslak Akreditif Metnini İhracatçı ile Paylaşmak:
- İthalatçı firma, akreditif açılışından önce, akreditif henüz taslak halindeyken bir kopyasını ihracatçı firmaya göndermeli ve akreditif metni üzerinde mutabık kalmalıdır.
Akreditif Metninde Talep Edilen Belgelerin Açık, Net ve Eksiksiz Olmasını Sağlamak:
- Akreditif şartlarında istenen belgelerin açık, net ve eksiksiz bir şekilde yazıldığından emin olmalıdır.
- Malları gümrükten çekerken ihtiyaç duyacağı belgelerin, ülkesinin ithalat ve gümrük mevzuatına uygun şekilde talep edilmesi gerektiğini göz önünde bulundurmalıdır.
Özel Şartları Belgeye Bağlamak:
- İthalatçının istediği ve/veya gümrükte veya sigorta yapma aşamasında ihtiyaç duyacağı özel şartlar mutlaka belgeye bağlanmalıdır.
- Belgeyle desteklenmeyen şartların bankalar tarafından dikkate alınmayacağı unutulmamalıdır.
Örnek:
- Akreditif metninde yer alan “Geminin yaşı 30’un üzerinde olmamalıdır.” gibi bir ifade bankalar açısından geçerli bir şart olarak kabul edilmez ve dikkate alınmaz.
- Bunun yerine, “Nakliye firması tarafından düzenlenmiş ve geminin yaşının 30’un üzerinde olmadığını gösteren bir sertifika” talep edilmesi daha anlamlı olacaktır.
Akreditif Şartlarını Dikkatlice İncelemek:
- Akreditif açılışına onay vermeden önce, akreditif şartlarını dikkatlice incelemelidir.
- Akreditif bir kez açıldıktan sonra, herhangi bir madde için değişiklik yapmak istediğinde, kendi talebinin tek başına yeterli olmayacağını ve değişikliğin Amir Banka, Lehtar ve varsa Teyit Bankası tarafından da kabul edilmesi gerektiğini bilmelidir.
Sonuç
İthalatçı ile ihracatçı arasındaki satış sözleşmesi detayları bankaların kontrol alanında olmadığından, sözleşmeye uygun akreditif metninin kurgulanmasında sorumluluk büyük ölçüde ithalatçıya aittir. Akreditif açılış talimatındaki her ifade, bankanın lehtara karşı taahhüdünün parçası haline gelir; bu nedenle talimatın satış sözleşmesiyle uyumu ve belge kurgusunun netliği, ithalatçının yönetmesi gereken temel risktir.
Akreditif açılış süreçleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için aşağıdaki yazılarımıza göz atabilirsiniz.