Akreditif ve Sözleşme Şartları: Netleştirilmesi Gereken Detaylar
Akreditif açılışı öncesinde Amir (ithalatçı) ve Lehtar (ihracatçı); ödeme şekli ve vade, akreditif tutarı ve toleranslar, son yükleme ve ibraz süreleri, mal tanımı, taşıma ve sigorta düzeni, talep edilecek belgeler ile banka masraflarını netleştirmelidir. Çünkü bankalar satış sözleşmesini değil, yalnızca akreditif şartlarına uygun olarak ibraz edilen belgeleri esas alır; akreditif metnine yansıtılmayan sözleşme koşulları bankaları bağlamaz.
Akreditif ve Sözleşme Şartları Arasındaki Temel Ayrım
Amir (İthalatçı) ve Lehtar (İhracatçı) ödeme yöntemi olarak akreditifte karar kıldıklarında UCP 600’ün 4. maddesini mutlaka göz önünde bulundurmalıdırlar. Bu madde, akreditifin satış sözleşmesinden bağımsız bir işlem olduğunu açıkça belirtir.
UCP 600 Madde 4 Ne Söyler?
- Akreditif, satış sözleşmesinden bağımsız bir bankacılık işlemidir.
- Bankalar, yalnızca akreditif şartlarına uygun ibraz edilen belgeleri inceler.
- Akreditif metnine yansıtılmayan sözleşme şartları bankaları bağlamaz.
Akreditif Neden Satış Sözleşmesinden Bağımsızdır?
Akreditif, UCP 600 Madde 4 uyarınca satış sözleşmesinden bağımsız bir bankacılık işlemidir. Bankalar, sözleşme hükümlerini veya malın fiili durumunu değil; yalnızca akreditif şartlarına uygun olarak ibraz edilen belgeleri esas alır. Bu nedenle, sözleşmede yer alan ancak akreditif metnine yansıtılmamış koşullar bankalar açısından bağlayıcı değildir.
Bankalar Hangi Belgelerle İlgilenir, Hangileriyle İlgilenmez?
- Bankalar, akreditifte talep edilen belgelerle sınırlı inceleme yapar.
- Satış sözleşmesi veya proforma fatura, akreditif şartlarına yansıtılmadıkça bankalar açısından bağlayıcı değildir.
Akreditif Metninde Yer Almayan Şartlar Bankayı Bağlamaz
Satış sözleşmesinde kararlaştırılmış olsa dahi, akreditif metnine açıkça dahil edilmeyen şartlar bankalar tarafından dikkate alınmaz. Amir, sözleşmeye aykırılığı gerekçe göstererek bankaya karşı ödeme yükümlülüğünü durduramaz. Bu durum, uygulamada en sık yaşanan ihtilaf nedenlerinden biridir.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Bir Örnek
Amir Banka ve Teyit Bankası, akreditif şartlarında talep edilen belgelerin lehtar tarafından akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına ve uluslararası bankacılık standartlarına uygun şekilde ibraz edilmesi, yani ''Uygun İbraz'' yapılması halinde ödeme yapmakla yükümlüdür.
Ancak, bankalar herhangi bir satış sözleşmesinin veya proforma faturanın içeriğiyle ilgilenmez. Banka, iç uygulamaları gereği bu belgeleri akreditif açılışı sırasında talep edebilir. Ancak, akreditif şartlarında sözleşme ya da proforma faturanın tarih ve numarasına atıfta bulunsa bile, sözleşme veya proforma faturada yer alan ancak akreditif şartlarında belirtilmeyen hiçbir koşuldan sorumlu değildir.
Örnek:
Amir ve Lehtar arasında düzenlenen sözleşmede malın cinsi 1.500 adet kırmızı mont olarak belirlenmişken, Amir'in akreditif açılış talimatında malın cinsini yalnızca 1.500 adet mont olarak belirtmesi ve akreditifin bu şekilde açılmış olması durumunda, Amir Banka ve/veya Teyit Bankası, Uygun İbraz yapılması halinde ödeme yapmakla yükümlüdür.
Bu senaryoda, kırmızı mont yerine yeşil mont yüklenmiş olsa bile, Amir, Bankaya karşı ödeme yükümlülüğünü sözleşme ihtilafına dayanarak durduramaz. Çünkü Amir, akreditif açılış talimatında montların kırmızı olması gerektiğine dair bir şartın akreditife eklenmesini talep etmemiş ve akreditifin bu şekilde açılmasına onay vermiştir.
Akreditif Açılışından Önce Hangi Konular Netleştirilmelidir?
Akreditif açılışı öncesinde Amir ve Lehtar arasında netleştirilmesi gereken konular, ticaretin sorunsuz bir şekilde ilerlemesi için kritik öneme sahiptir. UCP 600 kuralları gereği, bankalar yalnızca akreditif şartlarına uygun belgelerle ilgilenir. Bu nedenle, taraflar arasında yapılan sözleşme şartlarının akreditif şartlarına eksiksiz bir şekilde yansıtılması büyük önem taşır.
Amir ve Lehtar, sözleşme şartlarında yer alıp akreditif şartlarına yansıtılmamış hiçbir koşuldan Amir Banka ve/veya Teyit Bankası’nın sorumlu olmayacağını göz önünde bulundurmalıdır. Bu nedenle, akreditif açılışı öncesinde aşağıdaki konuları mutlaka kendi aralarında netleştirmeli ve bu şartların eksiksiz bir şekilde akreditif şartlarına dahil edilmesine özen göstermelidir:
Ödeme Şekli ve Vade
- Akreditif kapsamında ödeme belli bir vade içerecek mi, yoksa ''görüldüğünde ödemeli'' mi olacak?
- Hangi ödeme şekli kullanılacak? (BY PAYMENT, BY DEF PAYMENT, BY ACCEPTANCE, BY NEGOTIATION)
- Vade içeren bir ödeme şekli kullanılacaksa, ödeme vadesi kaç gün olacak?
- Akreditif teyitli mi yoksa teyitsiz olarak mı açılacak?
Akreditif Tutarı ve Döviz Cinsi
- Akreditifin döviz cinsi ne olacak?
- Akreditif tutarı ve/veya malın miktarı üzerinde artı/eksi tolerans olacak mı?
Akreditifin Süresi ve Yükleme Detayları
- Akreditifin vadesi ne olacak?
- En son yükleme tarihi ne olacak?
- Yükleme periyodu bilgisi talep ediliyor mu?
- İbraz süresi ne olacak?
Malın Cinsi ve Teslimat Detayları
- Malın cinsi ve miktarı akreditif metninde nasıl belirtilecek?
- Akreditifte birim fiyat belirtilecek mi?
- Mal nereden yüklenecek ve nerede teslim edilecek?
- Kısmi yüklemeye izin verilecek mi?
- Aktarmaya izin verilecek mi?
- Malın menşei hangi ülke olacak?
Taşıma ve Sigorta
- Taşıma hangi ulaşım yoluyla gerçekleştirilecek?
- Hangi taşıma belgesi talep edilecek?
- Hangi teslim şekli ve INCOTERMS versiyonu belirtilecek?
- Sigortadan kim sorumlu olacak?
Talep Edilecek Belgeler
- Hangi belgeler talep edilecek? (Fatura, konşimento, menşe şahadetnamesi vb.)
- Akreditifte özel şartlar yer alacak mı?
Banka Bilgileri ve Masraf & Komisyonlar
- Banka masraf ve komisyonları kim tarafından ödenecek?
- Lehtar, akreditifin hangi banka tarafından kendisine ihbar edilmesini talep ediyor?
- Lehtar, akreditife hangi bankanın teyidini eklemesini talep etmektedir?