Akreditif Şartlarında Değişiklik: Amir ve Lehtar Açısından Süreç

Akreditif açılışından sonra akreditif şartlarında değişiklik yapılması (amendment), uygulamada sıkça karşılaşılan ve tarafların hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen bir durumdur. Akreditife ilişkin bir değişikliğin hangi tarafça talep edilebileceği, değişikliğin hangi koşullarda geçerlilik kazanacağı ve özellikle lehtarın bu süreçte nasıl korunduğu, UCP 600 kuralları çerçevesinde doğru anlaşılması gereken bir konudur.

Uygulamada değişiklik ihtiyacı amir, lehtar veya işlemdeki diğer taraflarca gündeme getirilebilir. Değişiklik talebinin lehtardan gelmesi durumunda, lehtar, taleplerini amire ileterek akreditifte değişiklik yapılmasını talep eder. Bununla birlikte, bir değişiklik talebi, amirin kendisine özgü bir gereksinimi sonucunda da ortaya çıkabilir.

Ancak, akreditif şartlarında değişiklik yapılabilmesi için talimat verme yetkisi yalnızca Amir’e aittir. Değişiklik talebi lehtardan kaynaklansa bile, bu talebin amir tarafından kabul edilerek amir bankaya resmî talimat olarak iletilmesi gerekir.

Amir banka, akreditifte değişiklik yapabilmek için amirin talimatına ihtiyaç duyar; lehtar veya diğer taraflardan gelen talepler doğrudan değişiklik talimatı niteliğinde kabul edilmez. Amir banka değişikliği düzenleyip düzenlememekte kendi risk ve operasyon değerlendirmesi çerçevesinde karar verir.

Akreditif şartlarında değişiklik ihtiyacı, uygulamada çoğunlukla aşağıdaki nedenlerden kaynaklanır:

• Akreditif açılışı sırasında Amir ve Lehtar’ın akreditif şartlarını yeterince dikkatli incelememesi
• Yükleme aşamasında veya vesaik hazırlanırken, satış sözleşmesi ile akreditif şartları arasında uyumsuzlukların fark edilmesi
• Akreditif açılışı gerçekleştikten sonra amir ve lehtar arasındaki sözleşme şartlarında değişiklik yapılması

Genellikle Lehtar ve Amir arasında varılan mutabakata istinaden yapılan değişiklik taleplerinde, Amir Banka’nın da değişiklik yapmayı kabul etmesi halinde, bu değişiklikler uygulamada Lehtar tarafından da kabul edilmektedir. Ancak bu durum, Lehtar’ın değişikliği kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Bazı durumlarda Amir, Lehtar ile mutabık kalmadan akreditif şartlarında değişiklik yapmak isteyebilir. Örneğin;

• Akreditif tutarının azaltılması
• Malın cinsi veya özelliklerinin değiştirilmesi
• Akreditifin geçerlilik tarihinin veya son yükleme tarihinin öne çekilmesi
• Ödeme şartlarının değiştirilmesi

Bu tür değişiklikler, orijinal akreditif şartlarına kıyasla Lehtar’ın aleyhine sonuçlar doğurabilir. UCP 600 kuralları, bu tür tek taraflı değişiklik taleplerine karşı Lehtar’ı açık şekilde koruma altına almıştır.

Bir akreditifte değişiklik yapılabilmesi için öncelikle Amir Banka’nın değişikliği yapmayı kabul etmesi gerekir. Ancak bu tek başına yeterli değildir.

UCP 600 - Madde 10(a) uyarınca, halihazırda açılmış bir akreditif;

• Lehtarın,
• ve varsa Teyit Bankası’nın

onayı olmadan değiştirilemez veya iptal edilemez.

Bu düzenleme, özellikle lehtarı koruyan temel hükümlerden biridir. Amir banka, bir değişikliği düzenlediği andan itibaren bu değişiklikle dönülemez biçimde bağlı hale gelir. Ancak bu değişikliğin lehtarı bağlayabilmesi için lehtarın değişikliği kabul etmiş olması gerekir. Lehtar değişikliği kabul edinceye kadar, ilk akreditif şartları veya varsa daha önce lehtar tarafından kabul edilmiş değişiklikleri içeren mevcut akreditif şartları lehtar bakımından yürürlükte kalır.

Diğer taraftan UCP 600 Madde 10(b), teyit bankasının değişiklik durumunda izleyebileceği yöntemlere netlik kazandırır. Söz konusu maddeye göre teyit bankası, ilgili değişikliği teyit kapsamına dahil edebilir; bu durumda, değişikliği teyidi kapsamına aldığını belirterek lehtara ihbar ettiği andan itibaren değişiklik şartlarıyla dönülemez biçimde bağlı hale gelir. Bununla beraber teyit bankası bir değişikliği teyidinin kapsamına almadan ihbar etme yolunu seçebilir; bu takdirde durumu gecikmeksizin amir bankaya ve ihbar yazısında lehtara bildirmelidir.

Bu düzenleme, Teyit Bankası'nı koruyan temel hükümlerden biridir. Amir Banka tarafından yapılan bir değişikliği Teyit Bankası teyidi kapsamına dahil etmek zorunda değildir.

UCP 600’ün 10(c) maddesi, Lehtar’a bir değişikliği kabul etme veya reddetme konusunda açık bir hak tanır.

Bu maddeye göre;

• Asıl akreditifin (veya daha önce kabul edilmiş değişiklikleri içeren akreditifin) şartları,
• Lehtar, değişikliği ihbar eden bankaya kabul bildirimini yapana kadar

yürürlükte kalmaya devam eder.

Lehtarın, bir değişikliği kabul ettiğine veya reddettiğine ilişkin bildirim vermesi beklenir. Ancak lehtar bir kabul bildirimi göndermez, diğer taraftan ibraz ettiği belgeler hem orijinal akreditif şartlarına hem de henüz kabul edilmemiş değişiklik şartlarına uygun olursa; UCP 600 Madde 10(c) uyarınca bu fiili durum (presentation of documents), değişikliğin zımnen kabul edildiği anlamına gelir.

Bu aşamada akreditif, söz konusu değişiklikler doğrultusunda değiştirilmiş sayılır.

Diğer taraftan, amir bankalarca değişiklik mesajlarına sıklıkla eklenen 'Belirli bir süre içinde reddedilmezse değişiklik yürürlüğe girer' şeklindeki ifadeler UCP 600 Madde 10(f) uyarınca kural olarak dikkate alınmaz.

Lehtar’ın akreditif değişiklikleriyle ilgili olarak mutlaka göz önünde bulundurması gereken başlıca hususlar şunlardır:

• Bir akreditif değişikliği kısmi olarak kabul edilemez. UCP 600 Madde 10(e) uyarınca, değişikliğin içindeki bazı maddeleri kabul edip bazılarını reddetmek (kısmi kabul) mümkün değildir; böyle bir eylem, değişikliğin toptan reddedildiği şeklinde yorumlanır.
• Lehtar, değişiklik ihbar edildikten sonra sessiz kalır ancak ibraz ettiği belgeler akreditifin henüz kabul edilmemiş söz konusu değişikliği de içeren güncel akreditif şartlarına uygun bir sunum teşkil ederse, değişikliği zımnen kabul etmiş sayılır.

Amir, değişiklik talebinde bulunurken yalnızca kendi ticari beklentilerini değil, değişikliğin akreditifin diğer şartlarıyla uyumunu, bankalar tarafından kabul edilip edilmeyeceğini ve lehtar bakımından doğuracağı sonuçları da değerlendirmelidir.

Amir bankaya değişiklik başvurusunda bulunulması, değişikliğin mutlaka düzenleneceği; amir bankanın değişikliği düzenlemesi ise değişikliğin lehtar tarafından otomatik olarak kabul edildiği anlamına gelmez.

Bu nedenle değişiklik süreci, amir banka ve varsa teyit bankasıyla yürütülen bankacılık işlemlerinin yanı sıra lehtarla sürdürülen ticari iletişim bakımından da dikkatle yönetilmelidir.

Amir özellikle şu hususlara dikkat etmelidir:

• Değişiklik talebini açık, eksiksiz ve çelişkisiz hazırlamalıdır. Talep edilen değişikliğin kapsamı, hangi akreditif şartının nasıl değiştirileceği konusunda tereddüt yaratmamalıdır.
• Değiştirilen şartla bağlantılı diğer alanları da gözden geçirmelidir. Örneğin son yükleme tarihi uzatılırken akreditifin vade tarihi, ibraz süresi, taşıma programı ve ilgili belge şartları da kontrol edilmelidir.
• Amir bankanın kabulü olmadan değişikliğin düzenlendiğini varsaymamalıdır. Amir bankaya değişiklik başvurusunda bulunulması, bankayı değişikliği düzenlemek zorunda bırakmaz. Amir banka talebi kredi, teminat, yaptırım, uyum, operasyon ve risk koşulları çerçevesinde değerlendirebilir.
• Lehtarın kabulü olmadan değişikliğin lehtar bakımından hüküm doğurduğunu varsaymamalıdır. Amir banka değişikliği düzenlediği anda değişiklikle bağlı hâle gelse de lehtar, değişikliği açıkça veya UCP 600 madde 10(c) kapsamında kabul edinceye kadar değişiklik lehtarı bağlamaz.
• Lehtarın sessizliğini kabul olarak değerlendirmemelidir. Lehtarın belirli bir süre içinde değişikliği reddetmemesi, tek başına kabul anlamına gelmez. Değişiklikte aksi yönde bir kayıt bulunsa bile bu kayıt UCP 600 madde 10(f) uyarınca dikkate alınmaz.
• Teyit bankasının değişikliğe teyidini genişletmeyebileceğini öngörmelidir. Teyit bankası değişikliği teyit etmek zorunda değildir. Bu durum özellikle akreditif tutarının artırılması, vadenin uzatılması veya ödeme şartlarının değiştirilmesi gibi hâllerde lehtarın değişikliği kabul etme kararını etkileyebilir.
• Değişiklik masraflarını ve ilave teminat gereksinimini dikkate almalıdır. Değişiklik; banka komisyonu, mesajlaşma gideri, teyit komisyonu veya ek kredi ve teminat ihtiyacı doğurabilir. Değişiklik talep edilmeden önce bu mali ve operasyonel sonuçlar değerlendirilmelidir.
• Satış sözleşmesindeki değişiklikle akreditif değişikliğinin ayrı işlemler olduğunu dikkate almalıdır. Amir ile lehtarın satış sözleşmesinde yeni bir mutabakata varması, akreditif şartlarını kendiliğinden değiştirmez. Yeni ticari şartların akreditife ayrıca ve usulüne uygun biçimde yansıtılması gerekir.
• Değişiklik kabul edilmeden önce alınacak üretim ve sevk kararlarını lehtarla açıkça koordine etmelidir. Lehtarın henüz düzenlenmemiş veya kabul edilmemiş bir değişikliğe güvenerek üretim, taşıma ya da belge hazırlama sürecini başlatması taraflar arasında maliyet, gecikme ve uyuşmazlık riskine yol açabilir.

Özellikle amir lehine görünen bir değişikliğin lehtar tarafından reddedilebileceği unutulmamalıdır. Örneğin amir bankanın akreditif tutarını azaltan bir değişiklik düzenlemesi, lehtar bu değişikliği kabul etmedikçe daha önce yürürlükte bulunan yüksek tutarın lehtar bakımından kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Aynı şekilde son yükleme tarihinin öne çekilmesi, ödeme vadesinin uzatılması veya talep edilen belgelere yeni yükümlülükler eklenmesi gibi değişiklikler de lehtarın kabulü olmaksızın lehtarı bağlamaz.