Kısmi Yükleme Kavramı ve Hukuki Çerçeve
UCP 600 kuralları uyarınca kısmi yükleme, akreditif konusu malların birden fazla taşıma aracıyla (gemi, uçak, kamyon veya tren) sevk edilmesidir. Bu tanımda kritik olan husus, sevkiyatın zamanlamasından ziyade, taşıma birimlerinin ayrışmasıdır.
Aynı taşıma şekli dahilinde birden fazla taşıma aracına yapılan yüklemeyi kanıtlayan bir veya birden fazla taşıma belgesi takımından oluşan bir ibraz, taşıma araçlarının aynı varış yerine doğru aynı gün yola çıktığını gösterse bile kısmi yüklemeyi kapsayan bir ibraz olarak görülecektir.
UCP 600 - Madde 31 (b)
Taşıma Modlarına Göre Kritik Ayrım: Araç Sayısı İlişkisi
Teknik bir ayrım olarak; mallar aynı gün, aynı saatte ve aynı varış noktasına doğru yola çıksa dahi, eğer birden fazla taşıma aracına yüklenmişlerse bu durum hukuken "Kısmi Yükleme" kabul edilir.
Örneğin, bir sevkiyatın tek bir tır yerine iki farklı tıra bölünmesi, operasyonel olarak eş zamanlı olsa da akreditif terminolojisinde kısmi bir yüklemedir. Bu ayrım, özellikle kısmi yükleme izni verilmeyen akreditiflerde "rezerv" (discrepancy) oluşmaması adına büyük önem taşır.
Deniz yolu taşımacılığında ise "taşıma aracı" geminin (vessel) kendisidir. Bu kapsamda mallar 5 ayrı konteynere bölünmüş ve 5 ayrı konşimento düzenlenmiş olsa bile, hepsi aynı gemiyle aynı sefere çıkıyorsa kısmi yükleme sayılmaz.
Kısmi Sevkiyat Sayılmayan Durumlar
Eğer birden fazla taşıma belgesi (konşimento vb.) varsa ve bu belgelerde farklı yükleme tarihleri, farklı yükleme limanları veya farklı teslim alma yerleri görünüyorsa bile, aşağıdaki şartlar sağlandığında bu durum kısmi sevkiyat sayılmaz:
- Tüm mallar aynı taşıma aracıyla (örneğin aynı gemiyle) ve aynı sefer için yola çıkmış olmalıdır.
- Tüm belgeler aynı varış yerini (boşaltma limanını/yerini) göstermelidir.
Aynı taşıma aracıyla ve aynı sefer için başlayan sevkiyatı kanıtlayan birden fazla taşıma belgesi takımından oluşan bir ibraz, belgeler farklı yükleme tarihleri veya farklı yükleme limanları, farklı teslim alma veya sevk yerleri gösterseler bile aynı varış yerini göstermeleri kaydıyla kısmi yükleme konusu belgeler olarak görülmeyecektir.İbraz birden fazla taşıma belgesi takımından oluştuğu takdirde bu belgelerde gösterilen yükleme tarihlerinden en geç olanı yükleme tarihi olarak alınacaktır.
UCP 600 - Madde 31 (b)
Operasyonel Gereklilikler: Neden Kısmi Yükleme Tercih Edilir?
Dış ticaret taraflarının kısmi yüklemeye ihtiyaç duymasının arkasında stratejik ve lojistik nedenler yatmaktadır:
| Neden | Açıklama |
|---|---|
| Lojistik ve Hacimsel Kısıtlar | Endüstriyel tesisler veya büyük çaplı hammadde sevkiyatları gibi yüksek hacimli siparişlerin tek bir taşıma aracıyla sevk edilmesi fiziksel olarak imkansız olabilir. |
| Üretim Planlaması | İhracatçının toplam siparişi tek bir üretim döngüsünde tamamlayamadığı durumlarda, tamamlanan partilerin bekletilmeden gönderilmesi nakit akışı açısından avantaj sağlar. |
| Stok ve Depo Yönetimi | İthalatçı, likidite yönetimi veya depo kapasitesi yetersizliği nedeniyle malların zamana yayılarak teslim edilmesini tercih edebilir. |
| Nakliye Verimliliği | Farklı limanlardan veya ulaşım modlarıyla sevkiyat, lojistik maliyetlerin optimizasyonuna imkan tanır. |
SWIFT Standartları ve 43P - Partial Shipments Alanı Analizi
Akreditif metninde kısmi yükleme kuralları, uluslararası bankacılık sistemi olan SWIFT mesajlarında, belirli bir alanda standart kodlarla ifade edilir.
Bir MT 700 (akreditif açılış mesajı) SWIFT mesajında, kısmi yükleme kuralı 43P - Partial Shipments alanında tanımlanır. Bu alan, ihracatçının sevkiyatı nasıl yapması gerektiğini net bir şekilde belirtir.
43P alanında kullanılan üç temel kod ve anlamları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Kod | Anlamı | İhracatçı İçin Anlamı |
| ALLOWED | Kısmi yüklemeye izin verilir. | Malları farklı partiler halinde, farklı zamanlarda ve/veya farklı araçlarla gönderebilir. |
| NOT ALLOWED | Kısmi yükleme yapılamaz. | Malların tamamını tek seferde ve tek bir taşıma organizasyonuyla (Denizyolunda aynı gemiyle, karayolunda tek bir tırla) göndermek zorundadır. |
| CONDITIONAL | Şarta bağlı kısmi yükleme yapılabilir. | Kısmi yükleme yapabilir, ancak bu izne tabi olan ek şartları (örneğin, belirli limanlara belirli miktarların tek seferde gönderilmesi gibi) harfiyen yerine getirmelidir. |
SWIFT kuralları, yoruma açık ifadeleri engellemek için çok katıdır. Bu nedenle, akreditif metni içerisinde ilgili alanda yukarıdaki standart kodlar dışında aynı anlama gelebilecek farklı kelimeler (örneğin ALLOWED yerine PERMITTED gibi) kullanılamaz. Bu standardizasyon, uluslararası ticarette olası yanlış anlaşılmaların önüne geçer.
43P Alanı Boş Bırakılırsa Ne Olur?
İhracatçılar için dikkate alınması gereken bir diğer husus şudur: Eğer akreditif metninde 43P - Partial Shipments alanı boş bırakılmışsa ve metnin başka hiçbir yerinde bu konuyla ilgili aksine bir şart yoksa, UCP 600 Madde 31-a uyarınca kısmi yüklemeye otomatik olarak izin verildiği (ALLOWED) kabul edilir.
Uygulama Senaryoları ve İhracatçılar İçin Risk Yönetimi
Aşağıdaki senaryolar, kısmi yükleme kurallarının gerçek ticarette nasıl uygulandığını göstermektedir.
1. Senaryo: Kısmi Yüklemeye İzin Verildi
- 300.000 USD ve 700.000 USD olarak iki ayrı partide,
- 400.000 USD, 250.000 USD, 150.000 USD ve 200.000 USD olarak dört farklı partide.
Bu kapsamda aşağıdaki koşullar geçerlidir. İhracatçı her durumda şu iki temel koşulu sağlamalıdır:
- Her bir sevkiyat, akreditifte belirtilen en son yükleme tarihine kadar yapılmalıdır.
- Her sevkiyata ait belgeler, akreditifte belirtilen ibraz süresi içinde bankaya eksiksiz olarak sunulmalıdır.
2. Senaryo: Kısmi Yüklemeye İzin Verilmedi
Akreditif metninde 43P alanında NOT ALLOWED yazıyorsa, ihracatçıya herhangi bir esneklik tanınmaz. Malların tamamını tek seferde ve tek bir taşıma aracıyla göndermesi beklenir. Deniz taşımacılığında taşıma aracının gemi olduğu ve aynı gemide olmak kaydıyla malların birden fazla konteyner içerisinde taşınmasının kısmi yükleme sayılmayacağı dikkate alınmalıdır.
Eğer ihracatçı bu kurala uymayıp malları iki ayrı kamyona yüklerse, bu durum kısmi yükleme sayılır ve belgelerde "rezerv" (uygunsuzluk) oluşur.
3. Senaryo: Şartlı Kısmi Yükleme
Bazen 43P alanında ALLOWED yazsa bile, akreditifin 47A - Additional Conditions (Ek Şartlar) gibi başka bir alanında bu izne kısıtlamalar getirilebilir.
Örnek: İthalatçı, 500.000 USD'lik bir siparişin 300.000 USD'lik kısmının Gebze Limanı'na, 200.000 USD'lik kısmının ise İskenderun Limanı'na gönderilmesini istiyor. Ayrıca her bir limana yapılacak sevkiyatın tek seferde olmasını talep ediyor. Bu durumda akreditifte şöyle bir şart olabilir:
- 300.000 USD değerindeki mal, tek seferde Gebze Limanı'na sevk edilecektir.
- 200.000 USD değerindeki mal, tek seferde İskenderun Limanı'na sevk edilecektir.
Bu senaryoda genel olarak kısmi yüklemeye izin verilmiştir, ancak her bir varış noktası için sevkiyatlar kendi içinde tekil olmalıdır.
İhracatçılar İçin Kritik Kontrol Listesi
Akreditifli bir işlemde kısmi yükleme ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak için aşağıdaki kontrol listesi dikkate alınmalıdır:
- MT 700 SWIFT Mesajında 43P Alanının Kontrolü: Akreditif açılış mesajında 43P - Partial Shipment alanındaki kodun operasyonel kapasite ile uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. 43P alanı boş ise akreditifin diğer alanlarında (özellikle 45A ve 47A alanları) kısmi yüklemeye ilişkin bir madde olup olmadığı detaylı bir şekilde incelenmelidir.
- Boş Alan Kuralı: Eğer 43P alanı boş ise ve akreditifin farklı bir alanında da kısmi yüklemeye ilişkin bir şart yok ise, UCP 600 - Madde 31(a) kapsamında kısmi yükleme yapılabilir.
- Temel Risk Noktas: Malları birden fazla araca yüklenirse, araçlar aynı anda aynı yere doğru yola çıksa bile bu durum 'kısmi yükleme' sayılacaktır ve akreditif şartlarında kısmi yükleme ''NOT ALLOWED'' olarak belirtilmiş ise vesaik rezervli sayılır.