Akreditifte Kısmi Yükleme (Partial Shipment): Teknik Esaslar ve UCP 600 Kuralları
Akreditif (Letter of Credit), küresel ticaretin karmaşık yapısında alıcı ve satıcı arasındaki güven açığını kapatan, banka güvencesine dayalı bir ödeme mekanizmasıdır. Bu mekanizmanın en hassas operasyonel bileşenlerinden biri olan kısmi yükleme (partial shipment), malların tek bir sevkiyat yerine birden fazla parti halinde gönderilmesini ifade eder. Operasyonel esneklik sağlayan bu uygulama, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan UCP 600 kuralları çerçevesinde sıkı bir standarda bağlanmıştır.
Kısmi Yükleme Kavramı ve Hukuki Çerçeve
UCP 600 kuralları uyarınca kısmi yükleme, akreditif konusu malların birden fazla taşıma aracıyla (gemi, uçak, kamyon veya tren) sevk edilmesidir. Bu tanımda kritik olan husus, sevkiyatın zamanlamasından ziyade, taşıma birimlerinin ayrışmasıdır.
Araç Sayısı ve Kısmi Yükleme İlişkisi
Teknik bir ayrım olarak; mallar aynı gün, aynı saatte ve aynı varış noktasına doğru yola çıksa dahi, eğer birden fazla taşıma aracına yüklenmişlerse bu durum hukuken "Kısmi Yükleme" kabul edilir.
Örneğin, bir sevkiyatın tek bir tır yerine iki farklı tıra bölünmesi, operasyonel olarak eş zamanlı olsa da akreditif terminolojisinde kısmi bir yüklemedir. Bu nüans, özellikle kısmi yükleme izni verilmeyen akreditiflerde "rezerv" (discrepancy) oluşmaması adına büyük önem taşır.
Operasyonel Gereklilikler: Neden Kısmi Yükleme Tercih Edilir?
Dış ticaret taraflarının kısmi yüklemeye ihtiyaç duymasının arkasında stratejik ve lojistik nedenler yatmaktadır:
| Neden | Açıklama |
|---|---|
| Lojistik ve Hacimsel Kısıtlar | Endüstriyel tesisler veya büyük çaplı hammadde sevkiyatları gibi yüksek hacimli siparişlerin tek bir taşıma aracıyla sevk edilmesi fiziksel olarak imkansız olabilir. |
| Üretim Planlaması | İhracatçının toplam siparişi tek bir üretim döngüsünde tamamlayamadığı durumlarda, tamamlanan partilerin bekletilmeden gönderilmesi nakit akışı açısından avantaj sağlar. |
| Stok ve Depo Yönetimi | İthalatçı, likidite yönetimi veya depo kapasitesi yetersizliği nedeniyle malların zamana yayılarak teslim edilmesini tercih edebilir. |
| Nakliye Verimliliği | Farklı limanlardan veya ulaşım modlarıyla sevkiyat, lojistik maliyetlerin optimizasyonuna imkan tanır. |
SWIFT Standartları ve 43P Alanı Analizi
Akreditif metninde kısmi yükleme kuralları, uluslararası bankacılık sistemi olan SWIFT mesajlarında, belirli bir alanda standart kodlarla ifade edilir.
Anahtar Alan: 43P - Partial Shipments
Bir MT 700 (akreditif açılış mesajı) SWIFT mesajında, kısmi yükleme kuralı 43P - Partial Shipments alanında tanımlanır. Bu alan, ihracatçının sevkiyatı nasıl yapması gerektiğini net bir şekilde belirtir.
43P alanında kullanılan üç temel kod ve anlamları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Kod | Anlamı | İhracatçı İçin Anlamı |
| ALLOWED | Kısmi yüklemeye izin verilir. | Malları farklı partiler halinde, farklı zamanlarda ve/veya farklı araçlarla gönderebilir. |
| NOT ALLOWED | Kısmi yükleme yapılamaz. | Malların tamamını tek seferde ve tek bir taşıma aracına yükleyerek göndermek zorundadır. |
| CONDITIONAL | Şarta bağlı kısmi yükleme yapılabilir. | Kısmi yükleme yapabilir, ancak bu izne tabi olan ek şartları (örneğin, belirli limanlara belirli miktarların tek seferde gönderilmesi gibi) harfiyen yerine getirmelidir. |
SWIFT kuralları, yoruma açık ifadeleri engellemek için çok katıdır. Bu nedenle, akreditif metni içerisinde ilgili alanda yukarıdaki standart kodlar dışında aynı anlama gelebilecek farklı kelimeler (örneğin ALLOWED yerine PERMITTED gibi) kullanılamaz. Bu standardizasyon, uluslararası ticarette olası yanlış anlaşılmaların önüne geçer.
43P Alanı Boş Bırakılırsa Ne Olur?
İhracatçılar için önem taşıyan bir kural daha vardır: Eğer akreditif metninde 43P - Partial Shipments alanı boş bırakılmışsa ve metnin başka bir yerinde bu konuyla ilgili bir şart yoksa, kısmi yüklemeye otomatik olarak izin verildiği kabul edilir.
Uygulama Senaryoları ve İhracatçılar İçin Risk Yönetimi
Aşağıdaki senaryolar, kısmi yükleme kurallarının gerçek ticarette nasıl uygulandığını göstermektedir.
1. Senaryo: Kısmi Yüklemeye İzin Verildi
- 300.000 USD ve 700.000 USD olarak iki ayrı partide,
- 400.000 USD, 250.000 USD, 150.000 USD ve 200.000 USD olarak dört farklı partide.
Ancak bu esneklik sınırsız değildir. İhracatçı her durumda şu iki temel koşulu sağlamalıdır:
- Her bir sevkiyat, akreditifte belirtilen en son yükleme tarihine kadar yapılmalıdır.
- Her sevkiyata ait belgeler, akreditifte belirtilen ibraz süresi içinde bankaya eksiksiz olarak sunulmalıdır.
2. Senaryo: Kısmi Yüklemeye İzin Verilmedi
Akreditif metninde 43P alanında NOT ALLOWED yazıyorsa, ihracatçının hiçbir esnekliği yoktur. Malların tamamını tek seferde ve tek bir taşıma aracıyla göndermek zorundadır.
Eğer ihracatçı bu kurala uymayıp malları iki ayrı kamyona yüklerse, Bölüm 1'de tanımlanan o kritik kural gereği (araçlar aynı anda yola çıksa bile) bu durum bir kısmi yükleme sayılır ve belgelerde "rezerv" (uygunsuzluk) oluşur. Rezerv, amir bankanın ödeme yapma yükümlülüğünün sona erdiği anlamına gelir ve ihracatçı için büyük bir risk oluşturur.
3. Senaryo: Şartlı Kısmi Yükleme
Bazen 43P alanında ALLOWED yazsa bile, akreditifin 47A - Additional Conditions (Ek Şartlar) gibi başka bir alanında bu izne kısıtlamalar getirilebilir.
Örnek: İthalatçı, 500.000 USD'lik bir siparişin 300.000 USD'lik kısmının Gebze Limanı'na, 200.000 USD'lik kısmının ise İskenderun Limanı'na gönderilmesini istiyor. Ayrıca her bir limana yapılacak sevkiyatın tek seferde olmasını talep ediyor. Bu durumda akreditifte şöyle bir şart olabilir:
- 300.000 USD değerindeki mal, tek seferde Gebze Limanı'na sevk edilecektir.
- 200.000 USD değerindeki mal, tek seferde İskenderun Limanı'na sevk edilecektir.
Bu senaryoda genel olarak kısmi yüklemeye izin verilmiştir, ancak her bir varış noktası için sevkiyatlar kendi içinde tekil olmalıdır.
İhracatçılar İçin Kritik Kontrol Listesi
Akreditifli bir işlemde kısmi yükleme ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak için aşağıdaki kontrol listesini kullanabilirsiniz:
- 43P Kontrolü: Akreditif açılış mesajında 43P alanındaki kodun operasyonel kapasitenizle uyumlu olduğundan emin olun. Ek bilgi olarak 43P alanı boş ise akreditifin diğer alanlarında (özellikle 45A ve 47A alanları) kısmi yüklemeye ilişkin bir madde olup olmadığı her zaman kontrol edilmelidir.
- Boş Alan Kuralı: Eğer 43P alanı boş ise ve akreditifin farklı bir alanında da kısmi yüklemeye ilişkin bir şart yok ise, kuralın lehinize olduğunu ve kısmi yüklemeye izin verildiğini unutmayın.
- En Önemli Tuzak: Malları birden fazla araca yüklerseniz, araçlar aynı anda aynı yere doğru yola çıksa bile bunun istisnasız bir şekilde 'kısmi yükleme' sayılacağını ve NOT ALLOWED durumunda doğrudan 'rezerv'e düşeceğinizi aklınızdan çıkarmayın. Bu durum, amir bankanın ödeme yükümlülüğünü sona erdirir.