Akreditifte Poliçe İncelemesi: Vade Ve Ödeme Kuralları

Poliçe ve bono gibi finansal belgeler, belirli bir parasal alacağın varlığını gösteren hukuki belgelerdir. Bazı ülkelerin mevzuatında, ülke içindeki bir borcun ödenmesine ilişkin poliçeler ile farklı ülkelerde bulunan alıcı ve satıcı arasındaki borcun ödenmesine ilişkin poliçeler birbirinden ayrılır.

Ülke içinde kullanılan poliçeler “inland bill”, uluslararası ticaret işlemleriyle bağlantılı poliçeler ise “foreign bill” olarak adlandırılabilir. Uluslararası poliçeler, akreditifler yaygınlaşmadan önce de dış ticaret ödemelerinde kullanılan araçlardı. Daha sonra lehtarın ödeme talebini belgelendirmeleri nedeniyle akreditif işlemlerine dâhil edildiler.

Akreditifte kullanılan finansal belge, malların sevk edildiğini veya sözleşmenin yerine getirildiğini göstermez. Belgenin işlevi, lehtarın belirli bir tutarın ödenmesine ilişkin talebini ortaya koymaktır.

Poliçeler devredilebilir nitelikteki finansal araçlardır. Devir, belgenin düzenlenme biçimine bağlı olarak yalnızca teslimle veya ciro ve teslim yoluyla gerçekleştirilebilir.

Devredilebilirliğin temel sonuçları şunlardır:

• Poliçeden doğan hakkın tamamı teslim veya ciro ve teslim yoluyla devredilebilir.
• Belge üzerindeki hukuki hak, devralan hamile geçer.
• Poliçeyi bedel karşılığında, iyi niyetle ve önceki bir hak kusurunu bilmeden devralan hamil, uygulanacak hukuk çerçevesinde önceki ilişkilerden doğan bazı itirazlardan etkilenmeden hak sahibi olabilir.

Bu özellik, konşimentonun devredilebilirliğinden farklıdır. Konşimentoda devredilen hakkın geçerliliği, önceki bir mülkiyet kusurundan etkilenebilir. Poliçede ise bedel karşılığında ve iyi niyetle hak kazanan hamil bakımından daha farklı bir hukuki yapı söz konusudur.

Finansal belgelerin hukuki özellikleri ülkeden ülkeye değişebileceğinden, poliçenin kesin hukuki etkisi uygulanacak mevzuata göre değerlendirilmelidir.

Poliçeye ilişkin tanımlar ülke mevzuatlarına göre farklılık gösterebilir. Bununla birlikte poliçenin temel yapısı, koşulsuz ve yazılı bir ödeme emrine dayanır.

Bir poliçenin başlıca unsurları aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

Akreditif bağlamında lehtar poliçenin keşidecisi, poliçenin yöneltildiği banka ise muhataptır.

Poliçe görüldüğünde veya sabit ya da belirlenebilir bir gelecek tarihte ödenmek üzere düzenlenebilir.

• Görüldüğünde ödeme,
• Poliçe tarihinden 60 gün sonra ödeme,
• Görüldükten 45 gün sonra ödeme,
• Yükleme tarihinden 90 gün sonra ödeme,
• Fatura tarihinden 30 gün sonra ödeme,
• Belirli bir takvim tarihinde ödeme.

Poliçe talebi, SWIFT MT700 mesajında genellikle 42C ve 42a alanları kullanılarak belirtilir.

• Sight,
• 60 Days Sight,
• 90 Days Date,
• 45 Days After Date Of Shipment,
• 30 Days After Invoice Date,
• Belirli bir ödeme tarihi.

42a alanı, poliçenin hangi taraf üzerine keşide edileceğini gösterir. Bu alanda aşağıdakilerden biri belirtilebilir:

• Amir banka,
• Görevli banka,
• Rambursman bankası,
• Poliçenin üzerine keşide edileceği belirli bir banka.

Poliçe, bu alanda belirtilen muhatap üzerine keşide edilmelidir. Muhatap adının akreditif şartından farklı olması, poliçenin akreditife uygun olmamasına neden olur.

Poliçenin vadesi ve muhatabı, MT700 mesajında belirtildiği şekilde uygulanmalıdır. Bu incelemede ISBP 821’in B2, B3 ve B8–B12 paragraflarında açıklanan esaslar dikkate alınır.

Akreditif, ödeme veya iştiranın akreditif amiri üzerine keşide edilmiş bir poliçenin ibrazına bağlanmasını istememelidir.

Akreditif amiri, bankanın ödeme taahhüdünü vermesini talep eden taraftır. Poliçe ise akreditifte belirtilen banka üzerine keşide edilmelidir. Bu banka amir banka, görevli banka, rambursman bankası veya akreditifte adı açıkça belirtilen başka bir banka olabilir.

Akreditifte 42a alanında amir banka gösterilmişken poliçenin ithalatçı konumundaki akreditif amiri üzerine keşide edilmesi, muhatap şartıyla uyumlu değildir.

Bu nedenle poliçe hazırlanırken “Drawee” veya “Drawn On” bölümünün yalnızca ticari fatura ya da satış sözleşmesine bakılarak değil, doğrudan akreditifin 42a alanına göre doldurulması gerekir.

Poliçe hukuki niteliği güçlü bir finansal belge olduğundan üzerindeki düzeltme ve değişiklikler özel dikkat gerektirir.

Bazı ülkelerin mevzuatı poliçe üzerinde herhangi bir düzeltme veya değişikliğe izin vermeyebilir. Bu nedenle görevli banka, kendi üzerine değil başka bir taraf üzerine keşide edilmiş ve üzerinde düzeltme bulunan bir poliçeyi incelerken ihtiyatlı davranmalıdır.

Düzeltmenin yetkili kişi tarafından doğrulanmış veya imzalanmış olması, her durumda hukuki riski ortadan kaldırmayabilir. Böyle bir durumda lehtardan üzerinde düzeltme bulunmayan yeni bir poliçe sunmasının istenmesi daha güvenli olabilir.

Bu yaklaşım özellikle aşağıdaki alanlarda yapılan değişiklikler bakımından önemlidir:

• Muhatap banka adı,
• Poliçe tutarı,
• Para birimi,
• Ödeme vadesi,
• Poliçe tarihi,
• Ödemenin yapılacağı taraf.

Örneğin poliçenin önce görevli banka üzerine keşide edilip daha sonra muhatap adının çizilerek amir banka olarak değiştirilmesi, değişiklik doğrulanmış olsa bile hukuki ve operasyonel tereddüt yaratabilir. Üzerinde değişiklik bulunmayan yeni bir poliçe düzenlenmesi bu tereddüdü azaltır.

Düzeltme ve değişikliklere ilişkin değerlendirmeler ISBP 821’in B16 ve B17 paragraflarında ele alınır.

Vadeli poliçenin ödeme tarihinin hesaplanması yalnızca poliçede belirtilen gün sayısına bağlı değildir. Vade belirlenirken üç temel unsur dikkate alınır:

• Poliçenin vadesi,
• Poliçenin hangi taraf üzerine keşide edildiği,
• İbrazın uygun veya rezervli olması.

Örneğin “60 days sight” ile “60 days after shipment date” aynı vade yapısını ifade etmez. İlkinde süre görüldüğü tarihle, ikincisinde ise yükleme tarihiyle bağlantılıdır.

İbrazın rezervli olması da vade başlangıcının belirlenmesini etkileyebilir. Rezervlerin daha sonra kabul edilmesi veya amir bankanın rezerv feragatini kabul etmesi, vadeye esas tarihin belirlenmesinde dikkate alınması gereken bir unsur olabilir.

Vade hesabında “from” ve “after” kelimeleri aynı etkiye sahiptir. Bu nedenle:

• “60 days from invoice date”
• “60 days after invoice date”

ifadeleri vade hesaplama yöntemi bakımından farklı değerlendirilmez. Bu yaklaşım UCP 600 madde 3 ve ISBP 821 paragraf B2(d) kapsamında uygulanır.

Poliçenin vade tarihi, muhatabın ödeme yapmak zorunda olduğu tarihtir. Bu tarih uygulamada “due date” veya ödeme günü olarak da ifade edilir.

Vade tarihi, poliçenin para biriminin geçerli olduğu ülkede banka iş günü değilse ödeme izleyen ilk banka iş gününde yapılır.

Örneğin USD cinsinden düzenlenmiş bir poliçenin vade tarihi, Amerika Birleşik Devletleri’nde bankaların kapalı olduğu bir güne denk geliyorsa ödeme izleyen ilk banka iş gününe kayar.

Buna karşılık amir bankanın bulunduğu ülke vade tarihinde tatilken poliçenin para biriminin ülkesi iş günündeyse farklı bir durum ortaya çıkar. Amir banka, kendi ülkesinde kapalı olacak olmasına rağmen ödemenin vadesinde yapılabilmesi için gerekli düzenlemeleri önceden gerçekleştirmelidir.

Örneğin amir banka Türkiye’de bulunuyor, poliçe USD cinsinden düzenlenmiş ve vade tarihi Türkiye’de resmî tatile denk geliyor olsun. Amerika Birleşik Devletleri’nde bankalar o gün açıksa amir banka, rambursmanın vade tarihine uygun değer tarihiyle yapılması için önceden gerekli ödeme talimatlarını vermelidir.

Vade geldiğinde ödeme, ibraz eden tarafın ödeme talimatlarına uygun şekilde gecikmeksizin gerçekleştirilmelidir.