Akreditif Sürecinde Amir Kimdir?
- akreditif başvurusunu ve açılış talimatını hazırlayarak amir bankaya ileten,
- bankayla arasındaki sözleşme ve kredi ilişkisi çerçevesinde gerekli karşılığı veya teminatı sağlayan ya da tahsis edilen kredi limitine ilişkin koşulları yerine getiren,
- bankaya karşı geri ödeme, komisyon ve masraf yükümlülüklerini üstlenen
“Applicant (Amir), akreditifin açılması için talepte bulunan taraf anlamına gelir.”
UCP 600 - Madde 2
UCP 600'de yer alan bu tanım amirin akreditifin açılmasını talep eden taraf olduğunu gösterir. Bununla birlikte amirin açılışı talep etmesi, amir bankanın lehtara karşı üstlendiği bağımsız taahhüt üzerinde tek taraflı tasarrufta bulunabileceği anlamına gelmez.
Amir ile Amir Banka Arasındaki Hukuki İlişki
UCP 600, amir ile amir banka arasındaki akreditif başvurusu, kredi tahsisi, teminatlandırma, karşılık sağlama, masraf ve geri ödeme ilişkisini ayrıntılı olarak düzenlemez. Bu ilişki esas olarak:
- uygulanabilir ulusal hukuk,
- bankacılık mevzuatı,
- taraflar arasındaki kredi ve teminat sözleşmeleri,
- bankanın genel işlem koşulları,
- akreditif başvurusu ve açılış talimatı
çerçevesinde belirlenir. Amir ile amir banka arasındaki bu iç ilişki, akreditifin açılmasının ve finansmanının sözleşmesel temelini oluşturur. Bununla birlikte söz konusu ilişki, amir bankanın lehtara karşı akreditif kapsamında üstlendiği bağımsız taahhütten ayrıdır. Amirin bankaya karşı iç ilişkiden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi, amir bankanın uygun ibraz karşısındaki akreditif taahhüdünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Akreditif teyitli ise teyit bankası da lehtara karşı, amir bankanın taahhüdüne ek olarak kendi bağımsız taahhüdünü üstlenir.
Amir ile lehtar arasındaki satış, hizmet veya diğer temel sözleşme de akreditiften ayrı bir hukuki ilişkidir. Bankalar kural olarak mallar, hizmetler veya temel sözleşmenin fiilî ifasıyla değil, akreditif kapsamında ibraz edilen belgelerle ilgilenir. Bu nedenle temel ticari ilişkide ortaya çıkan bir uyuşmazlık, tek başına amir bankanın uygun ibraz karşısındaki yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Akreditif Değişiklik ve İptal Taleplerinde Amir’in Yetkisi
Amir, akreditif açıldıktan sonra
- akreditif şartlarının değiştirilmesi veya
- akreditifin iptal edilmesi
için amir bankaya talepte bulunabilir. Ancak amirin talebi, tek başına akreditif üzerinde hüküm ve sonuç doğurmaz. UCP 600, amir bankayı amirin her değişiklik veya iptal talebini yerine getirmekle yükümlü kılmaz. Amir bankanın talebi kabul edip etmeyeceği, banka ile amir arasındaki sözleşmesel ilişkiye ve bankanın kredi, operasyon ve mevzuat değerlendirmelerine bağlıdır.
Diğer taraftan Amir Banka'nın değişiklikleri yapmayı kabul etmesi halinde dahi, UCP 600 - Madde 10(a) uyarınca, halihazırda açılmış bir akreditif;
- Lehtarın,
- varsa Teyit Bankası’nın
onayı olmadan değiştirilemez veya iptal edilemez.
Bu düzenleme, akreditif taraflarının mevcut taahhütlerinin tek taraflı olarak değiştirilmesini önleyen temel hükümlerden biridir.
Amir banka, bir değişikliği düzenlediği andan itibaren bu değişiklikle dönülemez biçimde bağlı hale gelir. Ancak bu değişikliğin lehtarı bağlayabilmesi için lehtarın değişikliği kabul etmiş olması gerekir. Lehtar değişikliği kabul edinceye kadar, değişiklik öncesindeki akreditif şartları veya varsa daha önce lehtar tarafından kabul edilmiş değişiklikleri içeren mevcut akreditif şartları lehtar bakımından yürürlükte kalır.
Diğer taraftan UCP 600 - Madde 10(b) teyit bankasının izleyebileceği yol için bir açıklık getirir. Söz konusu maddeye göre, teyit bankası bir değişikliği teyidinin kapsamı içine alabilir; bu durumda teyit bankası, değişikliği ihbar ettiği andan itibaren söz konusu değişiklikle geri dönülemez biçimde bağlı hâle gelir. Bununla beraber teyit bankası bir değişikliği teyidinin kapsamına almadan ihbar etme yolunu seçebilir; bu takdirde durumu gecikmeksizin amir bankaya ve ihbar yazısında lehtara bildirmelidir.
Amir’in Tek Taraflı Olarak Yapamayacağı İşlemler
Amir, akreditif açılış talimatını vermiş olsa dahi, aşağıdaki işlemleri tek başına gerçekleştiremez:
- Akreditifi iptal etmek
- Akreditif tutarını azaltmak
- Mal tanımını değiştirmek
- Ödeme vadesini değiştirmek
- Akreditifin vadesini uzatmak veya kısaltmak
- Akreditifin diğer şartlarında değişiklik yapmak
Bu talepler için talimatı verecek taraf yine Amir'in kendisidir ancak geçerli olması için;
- Amir Banka,
- Lehtar,
- Teyit Bankası (akreditif teyitli ise)
tarafından kabul edilmesi gerekir.
Amir’in Akreditif Sürecindeki Temel Sorumlulukları
Akreditif ilişkisinde amirin sorumlulukları, sürecin sağlıklı işlemesi açısından kritik öneme sahiptir:
| Doğru, Açık ve Eksiksiz Talimat Verme Yükümlülüğü | Amir, akreditif açılış talimatını açık, eksiksiz ve çelişkisiz biçimde hazırlamalı; akreditif şartlarının lehtarla kararlaştırılan ticari koşullarla uyumlu olmasını sağlamalıdır. Temel sözleşmedeki gereksiz ayrıntıların akreditife aktarılmasından ve bankaların belgeler üzerinden denetleyemeyeceği şartların kullanılmasından kaçınılmalıdır. |
Değişiklik Taleplerinin Zamanında Değerlendirilmesi | Lehtarın değişiklik talepleri sevkiyat, ibraz ve vade sürelerini etkileyebileceğinden amir tarafından gecikmeden değerlendirilmelidir. Kabul edilen değişiklik talepleri, usulüne uygun bir değişiklik düzenlenebilmesi için zamanında amir bankaya iletilmelidir. |
| Kötü Niyetli Rezerv Arayışından Kaçınma | Ödemeyi geciktirmek veya engellemek amacıyla ICC kurallarına aykırı rezervler ileri sürmekten kaçınmak. |
| Ödeme Gününde Hesapların Hazır Bulundurulması | Uygun vesaik ibrazı yapıldığında veya vadeli akreditifin vade günü geldiğinde, amir bankanın lehtara yapacağı ödemenin tahsili için ilgili hesapta gerekli likiditenin/kredi limitinin eksiksiz bulundurulması |