Amir Banka (Issuing Bank) Nedir?
UCP 600’e Göre Amir Banka (Issuing Bank) Tanımı
Uluslararası akreditif uygulamalarının anayasası olan ve ICC (Uluslararası Ticaret Odası) tarafından yayımlanan UCP 600, amir bankayı 2. maddesinde şu şekilde tanımlar:
Issuing bank (amir banka), bir amirin (ithalatçı/applicant) talebi üzerine veya kendi adına bir akreditif açan bankadır.
UCP 600 - Madde 2
Bu tanım, amir bankanın rolünü yalnızca operasyonel bir aracı olarak değil, doğrudan taahhüt altına giren taraf olarak konumlandırır.
Amir Banka’nın Geri Dönülemez Ödeme Taahhüdü
Amir banka, akreditifi açtığı andan itibaren lehtara karşı geri dönülemez bir ödeme yükümlülüğü altına girer. Lehtarın (beneficiary), akreditif şartlarına uygun şekilde yüklemeyi gerçekleştirmesi ve akreditif şartlarında talep edilen belgeleri akreditif metnine, UCP 600 kurallarına ve uluslararası bankacılık standartlarına uygun olarak ibraz etmesi halinde yani Uygun İbraz da bulunması durumunda;
- İthalatçı ödeme yapmasa dahi,
- Amir banka vesaik bedelini ödemekle yükümlüdür.
Bu yükümlülük, UCP 600’ün 7(a) maddesinde açık biçimde düzenlenmiştir.
Akreditif Açıldıktan Sonra Amir Banka’nın Hak Sınırları
Akreditif açılışından sonra amir bankanın;
- Akreditifi iptal etmesi,
- Tutarını azaltması,
- Şartlarında tek taraflı değişiklik yapması
mümkün değildir.
Her türlü iptal veya değişiklik talebi, ancak ithalatçının talimatı ile başlatılabilir. Bununla birlikte, bu değişikliklerin geçerlilik kazanabilmesi için lehtarın ve varsa teyit bankasının onayı şarttır. Bu yapı, akreditifin bağımsızlık ve kesinlik ilkesini güçlendirir.
UCP 600 Madde 7(b) ve Banka Yükümlülüğü
UCP 600’ün 7(b) maddesi, amir bankanın sorumluluğunu daha da netleştirir:
Bir amir banka, akreditifi açtığı andan itibaren ibrazı karşılamakla geri dönülemez biçimde yükümlüdür.
UCP 600 - Madde 7(b)
Bu düzenleme, akreditifin “banka taahhüdü” niteliğini vurgular ve ihracatçı açısından ödeme riskini bankaya transfer eder.
Akreditif Limiti ve Kredi İlişkisi
Amir banka, akreditif açılışını yalnızca gayri nakdi kredi limiti tesis edilmiş müşterileri için gerçekleştirir. Bunun temel nedeni, uygun ibraz halinde bankanın kendi kaynaklarından ödeme yapmak zorunda kalabilme riskidir.
Bu nedenle;
- Kullanılabilir akreditif limiti olmayan müşteriler için akreditif açılmaz.
- Limit bulunması, bankanın her talebi kabul edeceği anlamına gelmez.
Akreditif Açılış Talebinin Reddedilebileceği Durumlar
Uygulamada bankalar, müşterinin akreditif açılışı için müsait gayri nakdi kredi limiti olsa dahi aşağıdaki nedenlerle akreditif açılış taleplerini reddedebilir:
- Banka iç politikaları kapsamında işleme dahil olan tarafların, ülkelerin veya malın riskli bulunması
- Muhabir banka ağının ilgili işlem için uygun olmaması
- Teyit bankası limitlerinin muhabir bankalar nezdinde dolu veya yetersiz olması (akreditifin teyitli olması durumunda)
- Fiyatlamanın müşteri tarafından kabul edilmemesi
UCP 600 Madde 4(a) ve İhracatçının Sınırları
UCP 600’ün 4(a) maddesi, bankalar ile müşteri arasındaki kredi ilişkisini akreditif ilişkisinden net biçimde ayırır:
Bir lehtar, hiçbir durumda bankalar arasında veya amir ile amir banka arasındaki sözleşme ilişkilerinden yarar sağlayamaz.
UCP 600 - Madde 4(a)
Bu hüküm gereği ihracatçı;
- İthalatçının bankasını akreditif açmaya zorlayamaz,
- Akreditif açılmadığı durumlarda bankadan hak talep edemez.
Akreditif açıldıktan sonra ise ihracatçının muhatabı doğrudan amir bankadır; ithalatçı, akreditif ilişkisinde teknik anlamda taraf kabul edilmez.
Amir Banka’nın Temel Sorumlulukları
Amir bankanın akreditif sürecindeki başlıca sorumlulukları şunlardır:
- Akreditifi, uluslararası bankacılık uygulamaları ve UCP 600 çerçevesinde açmak
- Amir talimatlarını, kurallara aykırılık durumunda bilgilendirerek değerlendirmek
- Değişiklik taleplerine gecikmeksizin yanıt vermek
- Belgeleri süresi içinde incelemek
- Uygun ibraz halinde ödeme yapmak veya vade kabulünü bildirmek
- Uygunsuzluk halinde derhal rezerv bildiriminde bulunmak
MT 700 ve Amir Banka Kimliği
Akreditif açılışında kullanılan MT 700 mesajında, SWIFT sistemi üzerinden gönderimi yapan banka, amir bankayı temsil eder. Bu teknik detay, tarafların doğru tanımlanması ve sorumlulukların netleşmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Sonuç olarak, amir banka; akreditifli işlemlerde ödeme güvencesini sağlayan, riskin merkezinde yer alan ve UCP 600 ile sıkı şekilde tanımlanmış sorumluluklara sahip bir aktördür. Bu nedenle, hem ithalatçı hem de ihracatçı firmalar için amir bankanın rolünün doğru anlaşılması, akreditifin sağladığı güvenin etkin şekilde kullanılmasını sağlar.