Rotatif Akreditifte Risk Yönetimi
Rotatif Akreditifte Neden Özel Risk Yönetimi Gerekir?
Standart bir akreditifte akreditif tutarı, bankanın üstlendiği sorumluluğun belirlenmesinde temel göstergelerden biridir. Rotatif akreditifte ise aynı dönemsel tutar birden fazla kez kullanılabilir.
Örneğin her ay 25.000 ABD dolarına kadar kullanım yapılmasına imkân veren ve altı ay boyunca otomatik olarak yenilenen bir rotatif akreditifte, amir bankanın potansiyel sorumluluğu yalnızca 25.000 ABD doları değildir. Altı aylık toplam potansiyel kullanım tutarı 150.000 ABD dolarıdır.
Tutar esaslı bir yapıda ise akreditif tutarı her kullanımdan sonra yeniden devreye girebilir. Yenilenme sayısı veya toplam azami kullanım tutarı sınırlandırılmazsa amir bankanın toplam sorumluluğunu hesaplamak son derece güçleşir.
Bu nedenle rotatif akreditifin risk değerlendirmesinde aşağıdaki unsurlar birlikte ele alınmalıdır:
- Her kullanım veya dönem için geçerli olan azami tutar,
- Akreditifin toplam geçerlilik süresi,
- Yenilenmenin zaman veya tutar esaslı olması,
- Yenilenmenin otomatik veya otomatik olmayan şekilde düzenlenmesi,
- Kullanılmayan tutarın sonraki dönemlere aktarılıp aktarılmaması,
- Akreditif kapsamında kullanılabilecek toplam azami tutar,
- Akreditif tutarının yenilenebileceği azami sayı.
İbrazı Karşılama veya İştira Yetkisi Neden Sınırlandırılmalıdır?
Amir banka, rotatif akreditif kapsamındaki ibrazı karşılama veya iştira yetkisinin, adı akreditifte açıkça belirtilen bir görevli bankaya verilmesini tercih etmelidir.
Akreditif işlemlerinin belirlenmiş bir görevli banka üzerinden yürütülmesi, yenilenen tutarların kullanımının ve gerçekleştirilen ibrazların izlenmesini kolaylaştırır. Böylece amir banka, akreditif kapsamında hangi tutarların kullanıldığını ve hangi yenilenmelerin gerçekleştiğini daha etkin biçimde takip edebilir.
Bu nedenle risk yönetimi bakımından akreditifin herhangi bir bankada kullanılabilir şekilde düzenlenmesi yerine, ibrazı karşılama veya iştira yetkisinin belirlenmiş bir görevli bankayla sınırlandırılması daha kontrollü bir yapı sağlar.
Yenilenen Tutarlar Nasıl Kontrol Altında Tutulmalıdır?
- Akreditif kapsamında kullanılabilecek sabit bir toplam azami tutar,
- Yenilenmenin gerçekleşebileceği belirli bir süre,
- Sabit toplam azami tutar ile belirli sürenin birlikte kullanılması,
- Akreditif tutarının yenilenebileceği azami sayı.
Tutar Esaslı Yenilenmede Toplam Risk Nasıl Sınırlandırılır?
Tutar esaslı rotatif akreditifte, kullanılan akreditif tutarı her kullanımın ardından yeniden kullanılabilir hâle gelebilir. Akreditifte aksi yönde bir sınırlama bulunmaması durumunda, tutarın her kullanımdan sonra yenilenmesine izin verildiği kabul edilir.
Örneğin altı ay geçerli ve 25.000 ABD doları tutarında bir akreditifin her kullanım sonrasında yenilendiğini varsayalım. Lehtar teorik olarak her gün sevkiyat yapabilir ve akreditif tutarı altı ay içinde 180 kez yenilenebilir.
Bu durumda yalnızca akreditifte belirtilen 25.000 ABD dolarlık tutara bakılarak amir bankanın toplam sorumluluğu hesaplanamaz.
Tutar esaslı rotatif akreditif düzenleyen amir bankanın, bu nedenle aşağıdaki sınırlamalardan en az birine akreditif metninde yer vermesi gerekir:
- Akreditifin geçerlilik süresi boyunca tüm sevkiyatlar için kullanılabilecek toplam azami tutar,
- Akreditif tutarının yenilenebileceği azami sayı.
Bu sınırlamalardan hiçbirinin bulunmaması, amir bankanın toplam potansiyel sorumluluğunun hesaplanmasını son derece güç hâle getirebilir.
Otomatik Yenilenme Amir Bankanın Sorumluluğunu Nasıl Etkiler?
Otomatik yenilenen rotatif akreditifte, yeni kullanım hakkının devreye girmesi için amir bankanın ayrıca bir akreditif değişikliği düzenlemesine gerek yoktur. Yenilenmeler, akreditifin düzenlendiği tarihte belirlenen hüküm ve koşullara göre kendiliğinden gerçekleşir.
Örneğin altı ay boyunca her ay 25.000 ABD dolarına kadar kullanım yapılmasına imkân veren ve otomatik olarak yenilenen bir rotatif akreditifte, amir bankanın akreditifin düzenlendiği tarihte üstlendiği toplam potansiyel sorumluluk 150.000 ABD dolarıdır.
Bu tutar, altı aylık dönemsel kullanım haklarının toplamından oluşur:
25.000 ABD doları × 6 ay = 150.000 ABD doları
Akreditifte belirtilen dönemsel tutar 25.000 ABD doları olsa da otomatik yenilenme nedeniyle tüm potansiyel dönemsel kullanımlar başlangıçta amir bankanın toplam sorumluluğuna dâhil edilir.
Otomatik Olmayan Yenilenme Amir Bankanın Sorumluluğunu Nasıl Etkiler?
Otomatik olmayan rotatif akreditifte, sonraki tutarların kullanılabilir hâle gelmesi amir bankanın ayrıca vereceği yetkiye bağlıdır. Amir banka yeni bir akreditif değişikliği düzenlemediği sürece sonraki yenilenme gerçekleşmez.
Örneğin altı ay boyunca her ay 25.000 ABD dolarına kadar kullanım yapılabileceği belirtilen, ancak yenilenmesi otomatik olmayan bir rotatif akreditifte, amir bankanın akreditifin düzenlendiği tarihteki sorumluluğu 25.000 ABD dolarıdır.
Amir banka sonraki yenilenmelere ayrı ayrı izin verebildiği için başlangıçtaki sorumluluk yalnızca ilk kullanıma açılan tutar üzerinden belirlenir. Sonraki dönemlere ait tutarlar, amir bankanın ilgili yenilenme için yetki vermesiyle sorumluluğa dâhil olur.
Otomatik Yenilenme Amirin Kredi Limitini Nasıl Etkiler?
Otomatik olarak yenilenen tutarlar, amire tahsis edilen kredi limiti üzerinde önemli bir etki yaratabilir. Amir banka yalnızca bir dönemde kullanılabilecek tutarı değil, akreditif kapsamında kullanılabilecek toplam azami tutarı da dikkate almalıdır.
Rotatif akreditif düzenlendiğinde aşağıdaki iki unsur amirin kredi limiti üzerinde kaydedilmelidir:
- Akreditif kapsamında kullanılabilecek toplam azami tutar,
- Amir bankanın sorumluluğunun devam edeceği son tarih.
Bu kayıt, amir bankanın rotatif akreditif nedeniyle üstlendiği toplam potansiyel sorumluluğun amirin kredi limiti üzerinde doğru şekilde izlenmesini sağlar.
Örneğin aylık 25.000 ABD doları tutarında, altı ay geçerli ve otomatik olarak yenilenen bir rotatif akreditifte kredi limiti üzerinde dikkate alınması gereken toplam potansiyel tutar 150.000 ABD dolarıdır. Sorumluluğun devam edeceği son tarih de akreditifin geçerlilik ve ibraz koşullarına uygun şekilde kaydedilmelidir.
Kümülatif Yapı Banka Riskini Nasıl Etkileyebilir?
Kümülatif rotatif akreditifte, önceki dönemlerde kullanılmayan tutarlar sonraki dönemlere aktarılır. Bu nedenle belirli bir dönemde kullanılabilecek tutar, yalnızca o dönem için belirlenen tutardan daha yüksek olabilir.
Örneğin her ay 25.000 ABD dolarına kadar kullanım yapılmasına imkân veren ve altı ay geçerli olan kümülatif bir rotatif akreditifte, ilk beş ay herhangi bir kullanım yapılmazsa altıncı ayda 150.000 ABD dolarına kadar kullanım yapılabilir.
Kümülatif olmayan yapıda ise ilk beş aya ait kullanılmayan tutarlar sonraki dönemlere aktarılmaz. Bu nedenle altıncı ayda kullanılabilecek azami tutar yalnızca 25.000 ABD dolarıdır.
Bu farklılık, akreditif kapsamında belirli bir dönemde kullanılabilecek azami tutarın ve buna bağlı likidite ihtiyacının hesaplanmasında dikkate alınmalıdır.
Amir Bankalar ve Lehtarlar Hangi Yenilenme Türünü Tercih Eder?
Amir bankalar, yenilenmeler üzerindeki kontrolü korumak amacıyla otomatik olmayan rotatif akreditifleri tercih edebilir. Otomatik olmayan yapıda her yenilenme, amir bankanın ayrıca vereceği yetkiye bağlıdır.
Lehtarlar ise sonraki kullanım haklarının ilave bir akreditif değişikliğine gerek kalmadan devreye girmesi nedeniyle otomatik yenilenen rotatif akreditifleri tercih edebilir.
Bu nedenle rotatif akreditifin otomatik veya otomatik olmayan şekilde düzenlenmesi, taraflar arasındaki temel müzakere konularından biri olabilir.
Rotatif Akreditif Düzenlenirken Hangi Risk Kontrolleri Yapılmalıdır?
Amir banka, rotatif akreditif düzenlenmeden önce aşağıdaki hususları açık biçimde belirlemelidir:
- Yenilenme zaman esaslı mı, tutar esaslı mı?
- Yenilenme otomatik mi, otomatik olmayan şekilde mi düzenlenmiştir?
- Yenilenme kümülatif mi, kümülatif olmayan şekilde mi düzenlenmiştir?
- Her dönem veya kullanım için geçerli olan azami tutar nedir?
- Akreditif kapsamında kullanılabilecek toplam azami tutar nedir?
- Akreditif tutarı en fazla kaç kez yenilenebilir?
- Akreditif hangi tarihe kadar kullanılabilir?
- İbrazı karşılama veya iştira işlemi hangi görevli banka tarafından gerçekleştirilecektir?
- Yenilenen tutarlar amir bankanın kontrolünde kalacak mıdır?
- Toplam potansiyel sorumluluk amirin kredi limitine kaydedilmiş midir?
Bu kontroller, akreditifte belirtilen dönemsel tutar ile amir bankanın üstlenebileceği toplam sorumluluğun birbirinden ayrılmasını sağlar. Böylece yenilenmelerin, kullanımların ve kredi limiti üzerindeki riskin akreditifin geçerlilik süresi boyunca doğru şekilde izlenmesi mümkün olur.