Charter Party Konşimentosu (Charter Party Bill of Lading) Nedir?
Charter Party Konşimentosu, en basit tanımıyla, üzerinde bir gemi kiralama sözleşmesine (Charter Party) tabi olduğuna dair bir ibare taşıyan bir taşıma belgesidir.
Bu belge, taşınan malların, standart bir hat taşımacılığı yerine, belirli bir sefer veya süre için kiralanmış bir gemiyle yapıldığını gösterir. Adındaki "Charter Party" ifadesi, konşimentonun yasal dayanağının aslında bu kiralama sözleşmesi olduğunu vurgular.
Uygulamada büyük hacimde dökme yüklerin (demir, çelik, hurda metal, gübre, petrol, tahıl vb.) sevkiyatı genellikle bu sevkiyat için özel olarak kiralanan gemilerle gerçekleştirilir. Geminin kiralanması işi ‘‘Charter Party’’ olarak adlandırılır. Gemiyi kiralayan taraf ile gemi sahibi ya da acentesi arasında imzalanan Taşıma Sözleşmesi de ‘’Charter Party Agreement’’ olarak adlandırılır.
Charter Party Taşıma Sözleşmesinin Hukuki Niteliği
Charter Party Konşimentoların Hukuki Önceliği ve Riskler
Charter Party düzenlemelerinin hukuki etkileri ülke hukuklarına göre farklılık gösterebilse de, birçok hukuk sisteminde ortak kabul edilen temel ilke şudur:
Charter Party Konşimentonun sağladığı haklar, gemi sahibinin gemiyi kiralayan tarafa karşı sahip olduğu haklardan sonra gelir.
Örneğin, gemiyi kiralayan tarafın gemi sahibine karşı ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda, gemi sahibi taşınan mallar üzerinde tasarrufta bulunarak alacağını tahsil edebilir. Bu durum, özellikle akreditifli işlemlerde ihracatçı açısından ciddi riskler doğurabilir.
Konşimento Hangi Durumlarda Charter Party Konşimento Sayılır?
Bir konşimentonun Charter Party Bill of Lading olarak kabul edilmesi için aşağıdaki durumlardan biri yeterlidir:
- Konşimento üzerinde herhangi bir Charter Party sözleşmesine açık bir atıf bulunması
- “Freight payable as per charter party” benzeri ifadelerin yer alması
Bu tür ifadeler içeren konşimentolar, UCP 600 kapsamında Charter Party Konşimento olarak değerlendirilir.
Uluslararası akreditif uygulamalarının anayasası olan ve ICC (Uluslararası Ticaret Odası) tarafından yayımlanan UCP 600'ü tamamlayıcı bir rehber olarak ICC tarafından yayımlanan ISBP 821, Charter Party Konşimento'yu şu şekilde tanımlar:
Adı ne olursa olsun, bir charter party'ye tabi olduğuna dair bir kayıt/belirti içeren veya bir charter party'ye ilgi kuran bir taşıma belgesi bir charter party konşimento olarak dikkate alınacaktır.
ISBP 821 - Madde G2 (a)
Adı ne olursa olsun, bir taşıma belgesindeki ''freight payable as per charter party dated (bir tarih olsun veya olmasın)'' veya '' freight payable as per charter party'' gibi ibareler, o belgenin bir charter party'ye tabi olduğuna ilişkin bir kayıt/belirti olacaktır.
ISBP 821 - Madde G2 (b)
Charter Party Bill of Lading Kimler Tarafından Düzenlenebilir?
UCP 600 - Madde 22 (a)'ya göre Charter Party Bill of Lading aşağıdaki taraflardan biri tarafından düzenlenmeli ve imzalanmalıdır:
- kaptan veya kaptan adına ismi belirtilen bir acente tarafından, veya
- gemi sahibi veya gemi sahibi adına ismi belirtilen bir acente tarafından, veya
- kiralayan (charterer) veya kiralayan adına ismi belirtilen bir acente tarafından
Bu kişiler dışında düzenlenen veya imzalanan konşimentolar akreditif kapsamında uygunsuz ibraz (rezervli vesaik) riski taşır.
Charter Party Konşimentolarda İmza Şartları
UCP 600 kapsamında, konşimentoyu imzalayan tarafın hangi sıfatla imzaladığı açıkça belirtilmelidir.
- kaptan (master),
- gemi sahibi (owner),
- gemiyi kiralayan (charterer) veya
- acente
tarafından atılan herhangi bir imza; kaptana, gemi sahibine, gemiyi kiralayana veya acenteye ait imza olarak açıkça tanımlanmalıdır.
Bir acente tarafından atılan herhangi bir imza o acentenin kaptan, gemi sahibi veya gemiyi kiralayan adına imza attığını belirtmeli ve gemi sahibinin veya gemiyi kiralayanın ismi de ayrıca charter party konşimento üzerinde yer almalıdır.
Kaptan adına imzalanırken kaptanın adının ayrıca yazılı olmasına gerek yoktur.
Yine UCP 600 kapsamında Charter Bill of Lading üzerinde kaç adet orijinal düzenlendiği yazılı olmalı, aynı zamanda yükleme ve boşaltma limanlarını göstermelidir. Eğer akreditif şartlarında navluna ek masrafların kabul edilmeyeceği açıkça yazılıysa, Charter Party Konşimento üzerinde de navlun dışındaki masraflara ilişkin atıfta bulunulmamalıdır.
Akreditifte "Aksi Belirtilmedikçe" Kuralı
Akreditif kapsamında belge hazırlarken, "akreditifte aksi belirtilmedikçe" kuralı her zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Amir banka, UCP 600 ve/veya ISBP 821'in bazı maddelerini kapsam dışında bırakabilir ve bunu akreditif şartlarında açıkça belirtebilir. Bu gibi durumlarda, öncelikli olarak akreditif şartları dikkate alınmalıdır. Bu nedenle, belge hazırlamadan önce akreditif metninin tüm maddeleri dikkatlice okunmalıdır.
Akreditif Kapsamında İbraz Edilecek Charter Party Konşimentolarda Dikkat Edilecek Hususlar
UCP 600 kapsamında ibraz edilecek Charter Party Konşimentolarda aşağıdaki hususlar kritik öneme sahiptir:
- Konşimento üzerinde düzenlenen orijinal nüsha sayısı belirtilmelidir
- Yükleme ve boşaltma limanları açıkça gösterilmelidir
- Akreditif şartlarında navluna ek masrafların kabul edilmeyeceği belirtilmişse, konşimentoda navlun dışındaki masraflara atıf yapılmamalıdır
Akreditif Şartları Açısından En Kritik Risk
Akreditif kapsamında Charter Party Konşimento ibraz edilebilmesi için, akreditif metninde bu tür konşimentolara açıkça izin verilmiş olması gerekir.
Akreditif şartlarında Charter Party Konşimento ibrazına izin verilmediği halde bu tür bir konşimento sunulması, doğrudan rezerv nedenidir. Bu durum, ihracatçı açısından ödeme riskine ve gecikmelere yol açabilir.
Charter Party Konşimentolar İhracatçı Tarafından Nasıl Yönetilmelidir?
Charter Party Konşimentolar, özellikle dökme yük taşımalarında kaçınılmaz olmakla birlikte, akreditif işlemlerinde özel dikkat ve uzmanlık gerektirir. UCP 600 kurallarına uygun olmayan düzenleme veya ibraz, ihracatçı açısından ciddi tahsilat riskleri doğurabilir.
Bu nedenle ihracatçı firmaların, Charter Party Konşimento kullanılan işlemlerde akreditif şartlarını önceden detaylı şekilde analiz etmesi, taşıma belgelerinin niteliğini doğru kurgulaması ve bankalarıyla yakın koordinasyon içinde hareket etmesi kritik önem taşır.
İlginizi Çekebilecek Konular
Akreditif İşlemlerinde Faturalarda En Sık Rastlanan Rezerv Konuları
Akreditif işlemlerinde ödeme mekanizmasının sorunsuz işlemesi, ibraz edilen belgelerin akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına ve uluslararası bankacılık standartlarına tam uyumuna bağlıdır. Akreditif kapsamında en temel belge olan ticari faturada (commercial invoice) sıkça karşılaşılan uygunsuzluklar, operasyonel süreçlerin aksamasına ve maliyet artışlarına neden olmaktadır.
Detaylı Bilgi
Akreditif Kapsamında Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) Hazırlama
Menşe Şahadetnamesi, akreditifli işlemlerde en sık talep edilen belgelerden biridir. UCP 600’ün “uygun ibraz” yaklaşımı ile ISBP 821’in L1–L8 paragrafları, belgenin düzenlenmesi ve içeriği için pratik bir çerçeve sunar. Bu çerçeveyi doğru uygulamak, rezerv riskini azaltır.
Detaylı Bilgi
UCP 600 ve ISBP 821: Akreditifte Uygun İbraz ve Rezerv Riskini Yönetmek
Akreditifte “yükleme yapmak” tek başına ödeme garantisi değildir; bankayı bağlayan unsur uygun belge ibrazıdır. UCP 600 ve ISBP 821, akreditifte açıkça yazmayan ama belge incelemesini belirleyen kuralları ortaya koyar. Bu çerçeve bilinmeden hazırlanan belgeler, küçük bir yazım hatasıyla dahi rezerv riskine dönüşebilir.
Detaylı Bilgi
Akreditif İşlemlerinde Dil Standartları ve ISBP 821 - A21 Uygulama Esasları
Akreditifli işlemlerde “dil”, sadece yazım tercihi değil; bankanın ödeme taahhüdünü ve uygun ibrazın değerlendirilmesini doğrudan belirleyen bir uyum kriteridir. ISBP 821 - A21, dil şartının varlığı/yokluğu, çok dilli akreditifler ve bankanın inceleme sınırları bakımından uygulamayı netleştirerek rezerv riskini yönetilebilir hale getirir.
Detaylı Bilgi
UCP 600 Kurallarına Göre Akreditiflerde Vesaik İbraz Süreci
UCP 600 kuralları kapsamında vesaik ibraz sürecinin doğru yorumlanması; vade, ibraz süresi, ibraz yeri ve bankanın çalışma saatlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu unsurlardan herhangi birisindeki hatalı yorum, belgeler eksiksiz olsa dahi rezerv riskine yol açabilir.
Detaylı Bilgi