UCP 600 Kapsamında Fatura (Commercial Invoice) Hazırlama

18.04.2024

Akreditifli İşlemlerde Fatura Hazırlama: UCP 600 ve ISBP 821 Kuralları

Ticari fatura, akreditif kapsamında en sık talep edilen belgelerden biridir. Fatura hazırlanırken akreditif şartlarının yanı sıra UCP 600 ve ISBP 821’de yer alan ilgili kurallar ve uygulamalar dikkate alınmalıdır.

Fatura (Commercial Invoice);

UCP 600'ün 18. maddesinde,
ISBP 821'in C1-C15 arasındaki paragraflarında ve
UCP 600'ün 30. maddesinde

ele alınmıştır.

UCP 600 Madde 18, ticari faturanın temel koşullarını düzenler, ISBP 821 C1–C15 paragrafları ise UCP 600- Madde 18 başta olmak üzere ilgili UCP hükümlerinin fatura incelemesine nasıl uygulanacağını açıklar. UCP 600 - Madde 30 ise akreditif tutarı, mal miktarı ve birim fiyatla ilgili toleransları düzenler.

Vesaik hazırlarken göz önünde bulundurulması gereken en önemli hususlardan birisi; uygun ibrazın gerçekleştirilebilmesi için sadece akreditif şartlarının yerine getirilmesinin yeterli olmayacağıdır. Uygun bir ibrazın gerçekleştirilebilmesi için belgelerin yalnızca akreditif şartlarına değil, uygulanabilir UCP 600 hükümlerine ve uluslararası standart bankacılık uygulamasına da uygun olması gerekir. ISBP 821, bu uygulamanın belgelerin hazırlanması ve incelenmesi bakımından nasıl anlaşılması gerektiğini açıklar.

Akreditif metinlerinde fatura düzenleme kurallarının tamamı her zaman ayrıntılı olarak tekrar edilmez. Örneğin; pratikte genel olarak, akreditif metninde faturanın akreditifin düzenlendiği para biriminde düzenlenmesi gerektiği, amir adına düzenlenmiş olması vb. detaylar yer almaz. Ancak akreditif metninde faturaya ilişkin bütün standart kuralların tekrar edilmemesi, bu kuralların uygulanmayacağı anlamına gelmez. Bankalar, faturayı akreditif şartlarının yanı sıra UCP 600 ve ISBP 821’de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulaması çerçevesinde inceler.

Diğer taraftan ‘’akreditifte aksi belirtilmedikçe’’ kuralı da her zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Bazı durumlarda UCP 600 ve/veya ISBP 821 kurallarında izin verilen bir husus akreditif şartlarında yasaklanabilir veya bu kurallara göre rezerv konusu olabilecek bir hususa akreditif şartlarında izin verilebilir. Bu nedenle belge hazırlarken akreditif şartları her zaman dikkatlice okunmalı ve anlaşılmalıdır.

Fatura Hazırlarken Bilinmesi Gereken Temel Bilgiler

Temel olarak akreditif kapsamında talep edilen bir fatura:

Lehtar tarafından düzenlenmelidir. Ancak, Devredilebilir (Transferable) Akreditiflerde İkinci Lehtar (2nd Beneficiary) tarafından da düzenlenebilir.
Akreditifin düzenlenmesinden sonra lehtarın ticaret unvanı değişmişse, yeni unvan eski unvanla bağlantıyı açıkça gösteren “formerly known as…” benzeri bir kayıtla birlikte kullanılabilir. Faturadan, belgeyi düzenleyenin akreditifte gösterilen lehtarın devamı olan aynı tüzel kişi olduğu anlaşılmalıdır.
Fatura akreditif amiri adına düzenlenmelidir. Ancak Devredilebilir (Transferable) Akreditiflerde ilk lehtarın (1st beneficiary) ismi akreditif amirinin ismiyle değiştirilebilir.
Amirin unvan, adres ve varsa iletişim bilgilerinin fatura üzerinde belirli bir kutuda, alanda veya boşlukta gösterilmesine gerek yoktur. Diğer taraftan Amir unvan ve adresinin Applicant başlığı veya ön eki ile tanımlanmasına da gerek yoktur.
Akreditifte imzalı veya tarihli fatura istenmedikçe faturanın imzalanması ve tarih taşıması zorunlu değildir. Bununla birlikte faturada bir tarih gösterilmişse bu tarih, akreditif şartlarıyla ve diğer belgelerdeki ilgili verilerle çelişmemelidir.
Mal veya hizmetin toplam değerini göstermelidir.
Akreditifte belirtilen para birimiyle düzenlenmelidir.
Akreditif şartlarında birim fiyat yer alıyorsa fatura üzerinde de akreditif şartlarında yer alan birim fiyat gösterilmelidir.
Akreditif şartlarında herhangi bir ıskonto veya indirim yer alıyorsa veya gösterilmesi talep ediliyorsa, fatura üzerinde de ıskonto/indirim tutarı gösterilmelidir.
Akreditif şartlarında yer almasa da; fatura üzerinde ıskonto, indirim veya peşin ödeme bilgisi gösterilebilir.

Akreditif Şartlarında Fatura Başlığı ve Fatura Türü

Bir akreditif başkaca açıklama yapmaksızın bir faturanın (invoice) ibrazını istediğinde, bu herhangi bir tip faturanın (commercial invoice, customs invoice, tax invoice, final invoice, consular invoice vs.) ibrazıyla yerine getirilmiş olacaktır. Ancak bir fatura ''provisional'', ''pro-forma'' veya benzeri şekilde tanımlanmamalıdır.
ISBP 821 -C1 (a) (Faturanın Başlığı)

"Invoice" İstenmesi Durumu

ISBP 821 - C1(a) paragrafı uyarınca, akreditif şartlarında başka bir açıklama olmaksızın “Invoice” istenmesi durumunda; Commercial Invoice, Customs Invoice, Tax Invoice, Final Invoice, Consular Invoice vb. şekilde düzenlenen faturalar kabul edilebilir ve rezerv konusu değildir. Ancak, “Provisional Invoice” ve “Proforma Invoice” ibrazı rezerv konusudur ve kabul edilmez.

"Commercial Invoice" İstenmesi Durumu

ISBP 821 - C1(b) paragrafı uyarınca, akreditif şartlarında “Commercial Invoice” istenmesi durumunda, “Invoice” başlığı ile düzenlenen bir fatura kabul edilebilir ve rezerv konusu değildir.

Teslim Şekli (Incoterms) ve Fatura

Bir ticaret terimi (teslim şekli) akreditifteki mal tanımının bir parçası olarak belirtildiğinde, fatura o ticaret terimini gösterecek ve ticaret teriminin versiyonu belirtildiğinde aynı versiyon faturada gösterilecektir. Örneğin, akreditifte ''CIF Singapore Incoterms 2020'' olarak belirtilen bir ticaret terimi (teslim şekli), fatura üzerinde ''CIF Singapore'' veya ''CIF Singapore Incoterms'' olarak belirtilemez, Incoterms yayım tarihi de akreditifte yer aldığı şekilde faturada yer almalıdır. Diğer taraftan akreditifte teslim şeklinin ''CIF Singapore'' ya da ''CIF Singapore Incoterms'' yazması durumunda, teslim şekli fatura üzerinde ''CIF Singapore Incoterms 2020'' olarak da gösterilebilir.
ISBP 821 -C9

Teslim Şekli Incoterms Yayın Tarihi ile Belirtilmişse

Akreditif şartlarında Teslim Şekli; Incoterms yayın tarihi ile yer almış ise fatura üzerinde de Incoterms yayım yılı ile gösterilmelidir. Örneğin;

Akreditif şartlarında Teslim Şekli FOB Ambarlı Port, Türkiye (Incoterms 2020) şeklinde yazılmış ise; fatura üzerinde

FOB Ambarlı Port, Türkiye
FOB Ambarlı Port, Türkiye (Incoterms)
FOB Ambarlı Port, Türkiye (Incoterms 2010)

yazılı olması rezerv konusudur. Böyle bir durumda fatura üzerinde Teslim Şekli FOB Ambarlı Port, Türkiye (Incoterms 2020) olarak gösterilmelidir.

Teslim Şekli Incoterms Yayın Tarihi Belirtilmemişse

Akreditif şartlarında teslim şekli “FOB Ambarlı Port, Türkiye” veya “FOB Ambarlı Port, Türkiye Incoterms” yazılmış ise, yani Incoterms'in yayım yılı belirtilmemişse; fatura üzerinde teslim şekli aşağıdaki şekilde gösterilebilir:

FOB Ambarlı Port, Türkiye
FOB Ambarlı Port, Türkiye Incoterms
FOB Ambarlı Port, Türkiye (Incoterms 2010)
FOB Ambarlı Port, Türkiye (Incoterms 1990)

Özetle akreditif şartlarında Incoterms'in belli bir versiyon yılı belirtilmemişse, Incoterms’in daha eski bir versiyonu ile gösterilmesi rezerv konusu olmayacaktır.

Mal, Hizmet veya İşin Tanımı

Faturada gösterilen malların, hizmetlerin ve yapılan işlerin tanımı akreditifteki tanıma karşılık gelecektir. Birebir aynı (mirror image) olması gerekmez. Örneğin, mallara ilişkin ayrıntılar fatura üzerinde birkaç yerde gösterilebilir, birlikte okunduğunda akreditifteki mal tanımıyla uyumlu bir tanımı temsil eder.
ISBP 821 - C3

Mal Tanımının Akreditif Şartlarıyla Uyumlu Olması

Fatura üzerinde yer alan mal, hizmet veya işin tanımı, akreditif şartlarında yazılı olan mal, hizmet veya işin tanımı ile uyumlu olmalıdır. Akreditifte yer alan mal tanımı ile farklılık, eksiklik veya olumsuzluk yaratacak bilgiler içermemelidir.

Örnek:

Akreditif şartlarında mal tanımı “22 cu.ft. Bottom-Freezer Refrigerator” yazdığı halde faturada “22 cu.ft. Top-Freezer Refrigerator” yazması rezerv konusu olacaktır.

Fiilen Yüklenen Mal veya Teslim Edilen İşin Gösterilmesi

Fatura, fiilen yüklenen malı veya teslim edilen işi göstermelidir.

Örnek:

Kısmi yüklemeye izin veren bir akreditifte; mal tanımı “50 Televisions and 25 Refrigerators” olsun ve ilk partide sadece “25 Televisions” yüklenmiş olsun. Fatura üzerinde fiilen yüklenen mal olarak “25 Televisions” gösterilmelidir.

Akreditifte yer alan “50 Televisions and 25 Refrigerators” mal tanımı da ayrıca fatura üzerinde gösterilebilir, ancak fiilen yüklenen kısım mutlaka ayrıca belirtilmelidir.

Fatura Üzerinde Yer Alan Ek Bilgiler

Fatura üzerinde, akreditifte yazılı olan mal, hizmet veya iş tanımına ek bilgiler yer alabilir. Ancak bu bilgiler, mal, hizmet veya işin kalitesini, doğasını ya da kategorisini değiştiren bilgiler olmamalıdır.

Örnek:

Akreditif şartlarında mal tanımı “Robotic Pool Cleaners” olduğu halde faturada “Second Hand Robotic Pool Cleaners” yazması rezerv konusu olur.

Özetle ek bilginin, malın niteliğini, kalitesini, durumunu, türünü veya kategorisini akreditifte tanımlanan mal tanımından farklı hâle getirip getirmediği sorusu sorulmalıdır.

Fazla Mal veya Hizmet Bilgisi

Fatura üzerinde, bedelsiz olsa dahi akreditif şartlarında yer almayan mal, hizmet veya iş bilgisi yer almamalıdır. Faturanın fazla yükleme ve akreditif şartlarında yazılı olmayan mal, hizmet veya işi göstermemesi gerekir.

Fatura üzerinde yer alan fazla mal, hizmet veya iş; akreditif şartlarında yer alan mal, hizmet veya iş ile aynı veya ilgili olsa dahi, bedelsiz bile olsa rezerv konusu olacaktır. Bu durum, numune, reklam malzemesi veya kullanım kılavuzu için de geçerlidir. Akreditif şartlarında yer almadığı sürece, fatura üzerinde de bedelsiz olsa dahi bu tür bilgiler yer almamalıdır.

Fatura Tutarı ve Masraflar

Belge hazırlama, navlun ve sigortaya ilişkin maliyetler gibi ek masraf ve maliyetler faturada belirtilen ticaret teriminin (teslim şeklinin) karşısında gösterilen değere dahil edilmiş olacaktır.
ISBP 821 - C10

Navlun, Sigorta ve Diğer Masraflar

Akreditifte aksi talep edilmedikçe, navlun, sigorta, dokümantasyon vb. masraflar fatura tutarına dahil edilmelidir.

Fatura Üzerindeki Bilgilerin Tutarlılığı

Fatura üzerinde yer alan bilgiler, akreditif şartlarıyla ve diğer belgelerde yer alan ilgili verilerle çelişmemelidir. Farklı belgelerin aynı veri unsurunu göstermesi hâlinde, rakamsal farklılığın belgelerin farklı kapsamlarından kaynaklanıp kaynaklanmadığı da değerlendirilmelidir.

Örnek:

Faturada toplam brüt ağırlık 50 metrik ton iken çeki listesinde brüt ağırlık 55 metrik ton ise bu durum rezerv konusu olacaktır.

Mal Miktarında Tolerans

Akreditifte belirtilen mal miktarı fatura üzerinde ±%5 tolerans dahilinde gösterilebilir. Mal miktarındaki +5 %'e kadar olan değişim, ibraz altında talep edilecek meblağın akreditif tutarını aşmasına izin vermez. Mal miktarındaki +/-5 % tolerans aşağıdaki durumlarda uygulanmayacaktır. a. bir akreditif mal miktarının aşılmayacağını veya azaltılmayacağını belirttiğinde veya b. bir akreditifin mal miktarını şarta bağlanmış sayıda paketleme birimleri veya ayrı parçalar şeklinde belirttiğinde.
ISBP 821 - C14

Tolerans Uygulaması

Akreditif şartlarında mal miktarında tolerans yasaklanmamış ise ve mal bağımsız parça veya paket birimleri olarak belirtilmemiş ise; faturada mal miktarı +/- %5 toleranslı olabilir. Ancak, fatura tutarı, mal miktarında artı yöndeki bir toleranstan ötürü akreditif tutarını aşmamalıdır. Aksi halde rezerv konusu olacaktır.

Kısmi Sevkiyat Durumu

Akreditif şartlarında mal miktarının belirtilmemiş olması kaydıyla, kısmi sevkiyat yasaklanmış olsa dahi; fatura tutarı akreditif tutarından %5 eksik olabilir. Bu durumda, malın tamamının sevk edildiği ve kısmi yükleme yapılmadığı varsayılır.

22-07-2026

Akreditiflerde Belge Dışı Koşullar (Non-Documentary Conditions) ve Veri Çelişkisi

Uluslararası ticaret finansmanında akreditiflerin kusursuz işleyişi, belgelerin akreditif şartlarına ve uluslararası standart bankacılık uygulamalarına tam uyumuna bağlıdır. Belge dışı koşulların veri hiyerarşisi içindeki konumu ve ibraz edilen belge setindeki verilerle etkileşimi, rezerv riskinin kritik unsurlarından birini teşkil eder.

21-07-2026

İthalatçı İçin Akreditif İşlemlerinde Belge Seçiminin Önemi

Akreditif işlemlerinde belge seçimi, ödeme riskinin yönetilmesinde temel unsurlardan biridir. Belgelerin yanlış seçilmesi, eksik tanımlanması veya işlemle uyumsuz düzenlenmesi, ithalatçıyı önemli ticari ve finansal risklerle karşı karşıya bırakabilir. Bu nedenle belge türü, sigorta kapsamı ve denetim süreçleri operasyonun koşullarına uygun, açık ve teknik açıdan doğru belirlenmelidir.

23-04-2026

Ciro Edilemez Deniz Yolu Taşıma Senedi (Sea Waybill)

Non-Negotiable Sea Waybill, ciro edilemeyen ve kıymetli evrak niteliği taşımayan bir deniz taşıma belgesidir. Uluslararası akreditif uygulamalarında UCP 600’ün 21. maddesi kapsamında “non-negotiable sea waybill” olarak değerlendirilir.

23-04-2026

Karayolu, Demiryolu ve İç Suyolu Taşıma Belgeleri

Küresel ticaretin lojistik süreçlerini kayıt altına alan taşımacılık belgeleri, sevkiyatın yasal geçerliliğini ve tarafların sorumluluk sınırlarını belirler. Bu dokümanlar, operasyonel risk yönetimi ve mülkiyet haklarının korunmasında kritik birer araç olarak işlev görür.

19-04-2026

Akreditiflerde Kullanılan Bazı Terimler ve UCP 600'de Yer Alan Tanımları

UCP 600’e göre akreditif terimleri: Banking Day, Complying Presentation, Honour, Negotiation ve Confirmation gibi kavramlar, akreditif işlemlerinde kritik öneme sahiptir. Bu terimler, akreditif şartlarının uygulanması ve belgelerin ibrazı süreçlerinde belirleyici rol oynar.

24-02-2026

Akreditif Kapsamında Sigorta Belgelerinde Rezerv Konuları

Akreditif kapsamında düzenlenen sigorta belgelerinde en sık rastlanan rezerv konuları arasında eksik sigorta tutarı, belge türü uyumsuzluğu, düzenlenme tarihinin yükleme tarihinden sonra olması, risk kapsamı ve döviz cinsi uyumsuzlukları yer alır. UCP 600 ve ISBP 821 kurallarına uygunluk, bu riskleri önlemek için kritik öneme sahiptir.