Akreditif Kapsamında Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) Hazırlama

Bir malın üretildiği veya işlem gördüğü yeri resmi olarak belgelemek amacıyla düzenlenen Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin), akreditifli işlemlerde en sık talep edilen belgelerden biridir.

Bu kritik belgenin nasıl hazırlanacağı, Uluslararası Standart Bankacılık Pratikleri'ni düzenleyen ISBP 821'in L1-L8 paragraflarında son derece kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır.

ISBP 821'in ilgili paragrafları, Menşe Şahadetnamesi'nin operasyonel standartlarını belirlerken temel olarak şu hususları düzenler:

• Belgenin hukuken kim veya hangi kurum tarafından düzenlenebileceği,
• İçeriğinde yer alması zorunlu olan asgari bilgilerin neler olduğu,
• Akreditif şartlarıyla entegrasyonunda hangi teknik koşulları sağlaması gerektiği.

Akreditif kapsamında uygun bir ibraz yapılabilmesi için yalnızca akreditif şartlarının yerine getirilmesi yeterli değildir. Belgelerin, UCP 600 ve ISBP 821 kurallarına uygun şekilde hazırlanması gerekir.

Bankalar, akreditif kapsamında sunulan belgeleri incelerken, akreditif şartlarının yanı sıra bu kurallara ve standartlara uygunluğu da değerlendirir. Akreditif metninde yer almayan bu kurallara uyulmadığında, rezerv riski ortaya çıkar.

Diğer taraftan akreditif kapsamında belge hazırlarken, "akreditifte aksi belirtilmedikçe" kuralı her zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Amir banka, UCP 600 ve/veya ISBP 821'in bazı maddelerini kapsam dışında bırakabilir ve bunu akreditif şartlarında açıkça belirtebilir. Bu gibi durumlarda, öncelikli olarak akreditif şartları dikkate alınmalıdır. Bu nedenle, belge hazırlamadan önce akreditif metninin tüm maddeleri dikkatlice okunmalıdır.

Akreditif kapsamında Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) hazırlarken, ISBP 821'in ilgili maddeleri doğrultusunda aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

Akreditif şartlarında açıkça talep edilmemiş olsa dahi, Menşe Şahadetnamesi üzerinde yer alan bilgiler, akreditif kapsamında ibraz edilen ticari faturadaki (Commercial Invoice) mallarla net bir şekilde ilişkilendirilebilmelidir. Belge üzerinde mutlaka bir mal tanımı bulunmalı ve bu tanım, vesaik seti içerisindeki diğer belgelerde yer alan mal tanımlarıyla hiçbir şekilde çelişmemelidir.

Eğer akreditif şartları, menşe belgesinin GSP Form A veya EUR.1 gibi belirli ve spesifik bir formatta sunulmasını şart koşuyorsa, ihracatçı yalnızca o formata uygun olarak düzenlenmiş resmi belgeyi ibraz etmekle yükümlüdür. Alternatif formatlar kabul edilmez.

Menşe belgesinin kim tarafından tanzim edileceği konusu, sıkça rezerv alınan alanlardan biridir:

• Akreditif şartlarında belgenin belirli bir tarafça (örneğin yalnızca Ticaret Odası) düzenlenmesi talep edilmişse, belge kesinlikle o otorite tarafından düzenlenmeli ve onaylanmalıdır.
• Düzenleyici taraf akreditifte açıkça belirtilmemişse, kural olarak herhangi bir kişi veya kurum tarafından düzenlenen belge bankaca kabul edilebilir niteliktedir.
• Akreditif, belgenin doğrudan ihracatçı, imalatçı veya lehtar (beneficiary) tarafından düzenlenmesini talep ediyorsa; belgenin üzerinde ihracatçı, imalatçı ya da lehtarın adının açıkça gösterilmesi kaydıyla Ticaret Odası, Sanayi Odası, Gümrük İdareleri, Ticaret Bakanlığı veya muadili resmi kurumlar tarafından tanzim edilmiş bir belge de geçerli bir ibraz sayılır.

Menşe şahadetnamesinde yer alan "consignee" (kendisine mal gönderilen/alıcı) bilgileri, ibraz edilen taşıma belgesi (konşimento, CMR, AWB vb.) üzerindeki consignee bilgileriyle birebir uyumlu olmalı ve çelişki barındırmamalıdır.

Ancak, taşıma belgesinin mülkiyet devrine uygun olarak aşağıdaki ciro edilebilir (negotiable) şekillerde düzenlenmesi talep edilmişse, consignee eşleşmesi kuralı esner:

• “To order” (Emre yazılı)
• “To the order of shipper” (Yükleyicinin emrine)
• “To order of issuing bank” (Amir banka emrine)
• “To order of nominated bank / negotiating bank” (Görevli/İştira bankası emrine)
• “Consigned to issuing bank” (Amir bankaya gönderilmiş)

Bu senaryolarda, menşe şahadetnamesinin consignee (alıcı) hanesinde, lehtar (ihracatçı) dışında akreditif metninde adı geçen herhangi bir tarafın (Applicant, Issuing Bank vb.) bilgisi yer alabilir.

Akreditif şartlarında ihracatçıdan açıkça bir menşe şahadetnamesi ibrazı istenmiyor olabilir. Ancak, akreditif metninin herhangi bir klozunda (örneğin 47A Ek Şartlar) malların menşei belirtilmişse (Örn: "Origin of goods: Germany"), bu bilgi tüm evrak süreci için bağlayıcıdır.

Bu gibi durumlarda, resmi bir menşe şahadetnamesi sunmak zorunlu olmasa dahi; ibraz edilen fatura, paketleme listesi veya taşıma belgesi gibi evrakların herhangi birinde malın menşeine dair bir beyan bulunacaksa, yazılan bu menşe kesinlikle akreditifte belirtilen menşe ülkesi ile aynı olmalıdır. Çelişen bir beyan, doğrudan rezerv riski doğurur.

Uluslararası ticarette malın üreticisi ile ihracatçısı (lehdarı) her zaman aynı tüzel kişilik olmayabilir. Eğer menşe şahadetnamesi üzerinde yer alan ihracatçı (Shipper/Consignor) bilgisi, akreditif şartlarında ve ibraz edilen diğer belgelerde yer alan lehtardan (Beneficiary) farklı bir firmayı işaret ediyorsa; menşe şahadetnamesi üzerinde, ibraz edilen ticari faturanın tarih ve numarasından tamamen farklı bir fatura tarih ve numarasına atıfta bulunulabilir.