Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme Yöntemi ve Riskler

Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme, uluslararası ticarette kullanılan ödeme yöntemlerinden biridir. Bu yöntemde vadeli bir satış söz konusudur; ancak ihracatçı açısından Mal Mukabili Ödeme yöntemine kıyasla daha güvenli bir yapı sunmaktadır.

Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme yönteminde ithalatçı firma vesaik asıllarını, diğer bir ifadeyle yükleme belgelerini bankasından teslim alabilmek için:

• İhracatçı tarafından hazırlanan ve yükleme belgeleri ile birlikte ithalatçının bankasına tahsile gönderilen bir poliçeyi (draft/bill of exchange) kabul eder

ya da alternatif olarak

• İhracatçının talep etmesi durumunda, poliçeye alternatif olarak vadede ödeme yapacağını taahhüt ettiği bir Senet (Promissory Note) imzalayabilir.

İhracatçı tarafından düzenlenen ve ithalatçı tarafından kabul edilen Poliçe ya da doğrudan ithalatçı firma tarafından imzalanan Senet, ithalatçının ödeme taahhüdüne hukuki bir dayanak teşkil eder ve ihracatçıya yasal takip imkanı sağlar

Kabul Kredili Vesaik Mukabili işlemler, ICC tarafından yayımlanan URC 522 – Uniform Rules for Collections kuralları çerçevesinde yürütülür.

• Bankalar, yalnızca kendilerine iletilen tahsil talimatlarının yerine getirilmesine ve belge teslimine aracılık eder.
• Bankaların, ithalatçının poliçe vadesinde ödeme yapmaması halinde herhangi bir ödeme yükümlülüğü bulunmaz.
• Bankaların sorumluluğu, belgelerin talimatlara uygun şekilde sunulması ile sınırlıdır.

İhracatçı firmalar, Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme yönteminde yer alan risk unsurlarını yeterince analiz etmedikleri takdirde, finansal ve operasyonel kayıplarla karşılaşabilirler. Bu nedenle, söz konusu ödeme yönteminin taşıdığı risklerin ihracatçılar tarafından kapsamlı biçimde değerlendirilmesi ve bilinçli şekilde yönetilmesi büyük önem taşımaktadır.

İthalatçının poliçeyi kabul etmemesi, fiilen malları teslim almaktan vazgeçtiği sonucunu doğurur. Çünkü malları teslim alabilmek ve gümrük işlemlerini tamamlayabilmek için poliçeyi kabul etmesi gereklidir.

Böyle bir durumda ihracatçı, sözleşme şartlarını kusursuz bir şekilde yerine getirmiş olsa dahi ticari zarara uğrayabilir. Malların gümrükte beklemesi, geri gönderilmesi veya yeni alıcı bulunması gibi ek maliyet ve operasyonel yükler doğabilir.

Bu durumda ihracatçının, söz konusu zararları rücu edebileceği herhangi bir banka garantisi bulunmaz.

Poliçenin kabul edilmiş olması, ödemenin mutlaka yapılacağı anlamına gelmez. İthalatçının iflası, ödeme gücünü kaybetmesi veya nakit akışı sorunları ihracatçı açısından ciddi bir tahsilat riski oluşturur.

Ödeme yapılmaması halinde ihracatçının başvurabileceği hukuki yollar, ülkeye ve yerel mevzuata bağlı olarak uzun, maliyetli ve belirsiz olabilir.

Orijinal taşıma belgelerinin doğrudan ithalatçıya gönderilmesi, poliçe kabulü gerçekleşmeden malların gümrükten çekilmesine yol açabilir.

Bazı ülkelerdeki gümrük uygulamaları, ithalatçının sınırlı belgeyle malları çekebilmesine olanak tanıyabilir. Bu durum, belge kontrolü yapılmadan mülkiyet riskinin doğmasına neden olur.

İhracatçı firma, ithalatçı firmanın malları gümrükten çekebilmesi için ihtiyaç duyacağı tüm belgeleri, kendi bankası aracılığıyla ithalatçının bankasına tahsile göndermelidir.

Deniz yolu taşımacılığında düzenlenen konşimento, malın mülkiyetini temsil eden temel belgedir. Tüm orijinal konşimentoların banka aracılığıyla tahsile gönderilmesi halinde, ithalatçının poliçeyi kabul etmeden malları gümrükten çekmesi mümkün değildir.

Buna karşılık:

• Konşimentonun bir nüshasının doğrudan ithalatçıya gönderilmesi,
• Diğer belgelerin kopyalarının kontrolsüz şekilde paylaşılması,

ithalatçının art niyetli davranması halinde, poliçe kabulü yapılmadan malların çekilmesi riskini doğurur.

Kara, hava ve demiryolu taşımalarında kullanılan belgelerde de benzer mülkiyet ve kontrol riskleri söz konusudur. Bu nedenle belge setinin bütünlüğü kritik öneme sahiptir.

İhracatçı firmalar, Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme yöntemini kabul ederken aşağıdaki hususlara dikkat etmelidir:

• İthalatçı Firmanın Kredibilitesi: İthalatçı firmanın güvenilirliği ve finansal durumu detaylı bir şekilde araştırılmalıdır. Firmanın geçmiş ticari ilişkileri ve ödeme performansı değerlendirilmelidir.
• İthalatçının Ülkesindeki Ticari Koşullar: İthalatçının ülkesindeki ticari mevzuat, gümrük düzenlemeleri ve kambiyo kuralları incelenmelidir. Bu bilgiler, olası risklerin önceden tespit edilmesine yardımcı olur.
• Doğru Teslim Şeklinin Belirlenmesi: Teslim şekli, ticaretin güvenliğini doğrudan etkiler. İhracatçı, teslim şekli belirlerken ithalatçının ödeme yapmama riskini göz önünde bulundurmalıdır.
• Alternatif Alıcı Bulma İmkanı: İthalatçının malları kabul etmemesi durumunda, ihracatçının aynı pazarda başka bir alıcı bulup bulamayacağı değerlendirilmelidir. Bu, malların geri gönderilmesiyle oluşabilecek ek maliyetlerin önlenmesine yardımcı olur.
• Gümrükten Malların Çekim Riskinin Analizi: İthalatçının, yükleme belgelerine ihtiyaç duymadan malları gümrükten çekip çekemeyeceği araştırılmalıdır. Bu risk, taşıma şekline ve belgelerin niteliğine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
• Sigorta Yaptırılması: Malların ithalatçı tarafından kabul edilmemesi veya ödeme yapılmaması durumunda, tüm risk ve sorumluluk ihracatçıya ait olacaktır. Bu nedenle, malların sigortalatılması büyük önem arz eder.

İthalatçı firmanın poliçeyi vadesinde ödememesi, ödemeyi geciktirmesi ve/veya hiç ödeme yapmaması riskine karşılık olarak, poliçeye ithalatçının bankasının ödeme garantisi (aval) vermesi talep edilebilir.