SWIFT Sistemi: Uluslararası Bankacılıkta Standartlar ve Mesaj Türleri

SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication), 1973 yılında 15 ülkeden 239 bankanın katılımıyla, sınır ötesi finansal mesajlaşmayı standartlaştırmak ve güvenli hale getirmek amacıyla kurulmuştur. Merkezi Belçika’nın La Hulpe kentinde, Brüksel yakınlarında bulunan SWIFT'in birincil kuruluş amacı, sınır ötesi finansal işlemlere ilişkin mesajların güvenli, standart ve hızlı biçimde iletilebildiği ortak bir iletişim altyapısı oluşturmaktı.

Günümüzde SWIFT, yalnızca standart ödeme mesajlarını değil; dış ticaret ve hazine ürünlerine dair farklı işlem türlerine göre optimize edilmiş 9 ayrı kategori altında çok sayıda mesaj tipi sunmaktadır.

• Dış Ticaret: Akreditif açılışları, değişiklik işlemleri, ihbar ve ödeme süreçlerine ilişkin banka mesajları SWIFT üzerinden iletilebilir.
• Garanti Metinleri: Teminat mektupları, standby akreditifler ve kontrgarantilere ilişkin düzenleme, ihbar ve değişiklik mesajları SWIFT’in dış ticaret mesaj türleri üzerinden bankalar arasında iletilebilir.
• Vesaik Mukabili İşlemler: Vesaik mukabili işlemlerde tahsil talimatları, akıbet sorma/cevaplama yazışmaları ve ödeme talimatlarına ilişkin banka mesajlaşmaları SWIFT ağı üzerinden iletilebilir.
• Kurumsal Çözümler: Bankalar, SWIFT kullanıcısı firmalara hesap ekstrelerini (MT 940 vb.) iletebilir; firmalar ise ödeme talimatlarını (MT 101) bankalara bu sistemle gönderebilir.

SWIFT sistemi kullanılarak finansal mesajların iletilmesi üye bankalar arasında ilk kez 1977 yılında hayata geçti. 1977 yılına kadar yaygın olarak kullanılan Telex teknolojisi ise finans sektöründe yıllar içerisinde yerini SWIFT’e bıraktı. SWIFT 1977 yılında ilk kez mesajlaşma hizmetleriyle hayata geçtiğinde; 22 farklı ülkede yerleşik 518 banka tarafından kullanılıyordu ve hayata geçtiği ilk yıl 10 milyona yakın mesaj trafiği yaşandı.

Yıllar içerisinde SWIFT’e üye olan ve kullanmaya başlayan finansal kurumların sayısı hızla artmaya başladı ve Merkez Bankaları da bu finansal kuruluşlara dahil olmaya başladılar. 90’lı yıllarda yıllık mesaj adedi 300 milyona yaklaşırken, 2000’li yılların başlarında 3 milyar adede yaklaşan mesaj trafikleri oluşmaya başladı.

Günümüzde SWIFT, 200 ülke ve bölgede 11.500’den fazla banka, piyasa altyapısı, menkul kıymet kuruluşu ve kurumsal kullanıcıdan oluşan geniş bir topluluğa hizmet vermektedir. SWIFT’in mesaj trafiği yıllar içinde milyarlar seviyesine ulaşmış olup, güncel hacimler ilgili yılın SWIFT yıllık raporlarında takip edilmelidir.

SWIFT sisteminin operasyonel başarısı üç temel unsura dayanmaktadır:

• Güvenli mesajlaşma altyapısı: Finansal mesajların standart, güvenli ve izlenebilir biçimde iletilmesini sağlar.
• Yönlendirme ve doğrulama mekanizmaları: Mesajların ilgili alıcıya doğru format ve güvenlik kontrolleriyle ulaşmasına yardımcı olur.
• Mesaj standartları: Bilginin ortak formatta iletilmesini sağlar; bu yapı otomasyona ve STP süreçlerine katkı sunar.

SWIFT ekosistemi yalnızca bankalarla sınırlı değildir. Günümüzde uluslararası ölçekte faaliyet gösteren pek çok finansal olmayan kurumsal firma da sisteme üyedir.

• MT 101 (Request for Transfer): Firmaların bankalara transfer talimatı vermek için kullandığı mesaj türüdür. Bu sayede yazılı talimat yerine dijital ve standart bir yöntem kullanılır. Banka, MT 101 mesajındaki talimatı kendi kontrolleri ve müşteri yetkilendirmesi çerçevesinde işleme alabilir; ödeme niteliğine göre MT 103 gibi müşteri ödeme mesajları ile talimatı yerine getirebilir.

• MT 940 (Customer Statement): MT 940, bankaların müşterilerine hesap hareketlerini standart formatta iletmek için kullandığı müşteri hesap ekstresi mesajıdır.

• MT 798 (Trade Envelope): MT 798, kurumsal firmalar ile bankalar arasında dış ticaret finansmanı işlemlerine ilişkin standartlaştırılmış mesajlaşma için kullanılabilen bir trade envelope yapısıdır. Bu yapı, akreditif açılış başvurusu, garanti/standby işlemleri veya akreditif ihbarı gibi trade finance süreçlerinde kullanılabilir.

Dış ticaret ve bankacılık operasyonlarının hatasız yürütülmesi için sistemin teknik gerekliliklerinin doğru analiz edilmesi sürece dahil olan taraflar açısından önem taşır.

RMA ilişkisi, SWIFT kullanıcılarının belirli mesaj türlerini birbirlerine gönderebilmesi veya birbirlerinden alabilmesi için karşılıklı yetkilendirme tanımlaması yapmasıdır. Uygulamada bu kavram özellikle bankalar arası mesajlaşmada önem taşır.

Çok az sayıda mesaj tipi dışında; pek çok mesaj tipinin karşı tarafa gönderilebilmesi veya karşı taraftan alınabilmesi için tarafların karşılıklı olarak birbirlerini yetkilendirmiş olması gerekir. Karşılıklı verilen bu yetkilendirme RMA ilişkisi olarak adlandırılır.

SWIFT kullanıcılarının karşı tarafa herhangi bir mesajı gönderebilmesi ve/veya kendisine gönderilen bir mesajı alabilmesi için BIC Kodu’na ihtiyacı vardır. BIC kodu, SWIFT kullanıcılarını veya tanımlı iş birimlerini benzersiz şekilde tanımlamak için kullanılır.

BIC, Uluslararası ISO standartlarına bağlı olarak (ISO 9362) oluşturulan bir koddur. Bu standart, kurumlar için tanımlayıcı olan BIC kodunun unsurlarını ve yapısını belirler. BIC kodu SWIFT’e başvurularak alınabilir veya mevcut BIC kodu yine SWIFT’e başvurularak değiştirilir.

BIC kodu değişikliği genelde SWIFT kullanıcısı isim değişikliğine gitmişse yapılır ancak çoğu zaman SWIFT kullanıcısı isim değişikliğine gitse de mevcut BIC kodunu kullanmaya devam eder ve isim değişikliği ile birlikte BIC kodunun da güncellenmesi bir zorunluluk değildir.

BIC Kodları 8 ya da 11 karakterli olur. 8 karakterli kullanımlarda; ilk 4 karakter kurumu tanımlayan kısım, 5. ve 6. karakterler Ülke Kodu, 7. ve 8. karakterler ise genelde kurumun bulunduğu lokasyon kodudur. 11 karakterli kullanımlarda ise 8 karakterin devamındaki son 3 karakter SWIFT kullanıcısı tarafından tercih ediliyorsa Şube kodu olarak kullanılır.

Örneğin Citibank New York’un BIC kodu CITIUS33 ’tür. Citibank Londra’nın BIC kodu ise CITIGB2L’dir. İlkinde ülke kodu US ikincisinde ise GB’dir, ancak Citibank’ı temsil eden ilk 4 karakter (CITI) sabittir.

ACK (Acknowledgement): SWIFT mesajları ile ilgili olarak sıkça kullanılan ACK terimi; bir SWIFT mesajının SWIFT ağı tarafından teknik olarak kabul edildiğini ve işleme alındığını gösteren teyit niteliğindeki sistem yanıtıdır.

Herhangi bir SWIFT mesajında NetworkACK ibaresinin bulunmaması, mesajın SWIFT ağı tarafından teknik olarak başarılı şekilde kabul edildiğinin henüz teyit edilmediği anlamına gelebilir. Bu nedenle ACK durumu, mesajın teknik akıbetinin izlenmesi açısından önemlidir.

Diğer taraftan bir mesajın ACK almış olması, mesaj içeriğinin alıcı banka tarafından kabul edildiği veya işlem talimatının hukuki olarak onaylandığı anlamına gelmez.

Örneğin, amir bankanın açtığı bir akreditife sonradan MT 707 mesajı ile değişiklik yapması ve bu MT 707 mesajının ACK almış olması, değişikliğin lehtar veya teyit bankası tarafından kabul edildiği anlamına gelmez. Benzer şekilde, MT 103 mesajının ACK alması da ödemenin nihai olarak alıcıya ulaştığı veya alıcı/muhabir banka tarafından kesin olarak işleme alınacağı anlamına gelmez. Ödeme; uyum kontrolleri, yaptırım taramaları, hesap bilgileri, teknik kontroller veya bankanın işlem politikaları nedeniyle durdurulabilir, iade edilebilir ya da ek incelemeye alınabilir.