IMDA ve TradeTrust: Singapur’un Dijital Ticaret Dönüşümü

IMDA (Infocomm Media Development Authority), Singapur Dijital Gelişim ve Bilgi Bakanlığı’na bağlı bir kamu kurumu olarak, Singapur’un dijital altyapısının gelişiminde ve dijital dönüşüm politikalarında önemli rol üstlenmektedir. Singapur’un ekonomik ve toplumsal dijitalleşme hedefleri doğrultusunda çalışan IMDA, uluslararası ticaretin dijitalleşmesini desteklemek için TradeTrust gibi yenilikçi projeler geliştirmiştir. TradeTrust, kağıda dayalı ticaret belgelerinin güvenli, doğrulanabilir ve birlikte çalışabilir dijital yapılara dönüştürülmesini hedefleyen bir çerçevedir.

Günümüzde uluslararası ticaret; şirketler, finans kuruluşları, taşıyıcılar, lojistik hizmet sağlayıcıları ve kamu otoriteleri arasında yoğun bilgi ve belge alışverişini gerektiren karmaşık bir süreçtir. Ancak bu süreçte kullanılan belgelerin büyük bir kısmı hâlâ kağıt tabanlıdır. Bu durum iki temel sorunu beraberinde getirmektedir:

• Kağıt Tabanlı Süreçlerin Verimsizliği: Ticarette kullanılan belgelerin kağıt ortamında hazırlanması, imzalanması, taşınması ve saklanması işlem sürelerini uzatabilir; operasyonel maliyetleri artırabilir ve belge kaybı ya da hata riskini yükseltebilir.

• Dijital Uyumluluk Eksikliği: Ticaret sektöründe kullanılan sistemler genellikle birbiriyle uyumlu değildir. Bu uyumsuzluk, kağıt belgelerin kullanılmasını zorunlu hale getirir ve dijitalleşme sürecini yavaşlatır.

Doğrulanabilir belgeler, hak sahipliği devri doğurmaktan ziyade belgenin kaynağının, bütünlüğünün ve özgünlüğünün kontrol edilmesini sağlayan belgelerdir. TradeTrust, bu tür belgeler için şu teknolojik çözümleri sunar:

• Belgenin bütünlüğünün kontrol edilmesi: Belgenin düzenlendikten sonra değiştirilip değiştirilmediğinin anlaşılmasına yardımcı olur.

• Belgenin kaynağının doğrulanması: Belgenin hangi kurum veya tarafça düzenlendiğinin kontrol edilmesine imkan verir.

Devredilebilir belgeler, belirli bir mal, hak veya alacak üzerinde tasarruf yetkisini temsil eden ve bu yetkinin başka bir tarafa devrine imkan veren belgelerdir. TradeTrust, devredilebilir belgelerde kaydın tekilliğini ve hak sahipliği devrini desteklemek için blockchain tabanlı tokenleştirme yaklaşımından yararlanır.

TradeTrust yaklaşımı; hukuki uyum, açık standartlar, akreditasyon mekanizmaları ve yazılım altyapısı gibi birbirini tamamlayan unsurlar üzerine kuruludur:

Hukuki Uyum (Legal Harmonisation): Elektronik devredilebilir belgelerin farklı yargı bölgelerinde tutarlı bir şekilde tanınması ve işlenmesi, dijital ticaretin yaygınlaşması açısından kritik öneme sahiptir. Bu uyum, elektronik belgenin sınır ötesi işlemlerde de temsil ettiği hakların devredilebilirliğini korumasını amaçlar.

Bu alandaki başlıca uluslararası hukuki referanslardan biri, 2017 yılında Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) tarafından yayımlanan Elektronik Devredilebilir Kayıtlar Model Kanunu’dur (Model Law on Electronic Transferable Records - MLETR). Daha fazla ülke bu model kanunu veya eşdeğer düzenlemeleri kendi hukuk sistemine dahil ettikçe, elektronik devredilebilir belgelerin tanınması ve işlenmesi konusunda daha fazla tutarlılık sağlanması beklenmektedir.

MLETR, özellikle işlevsel eşdeğerlik (functional equivalence) ilkesine dayanmaktadır. Bu ilke, kağıt formda elde edilen hedeflerin elektronik ortamda da aynı şekilde gerçekleştirilmesini içerir. Bu yaklaşım, kağıt tabanlı gerekliliklerin tamamen kaldırılmasını veya bu gerekliliklerin altında yatan yasal kavramların bozulmasını gerektirmeden, elektronik işlemlerin mevcut yasalara uygun olarak uygulanmasını sağlar.

Uluslararası Standartlara Uyumlu Teknolojik Yöntemler: TradeTrust çerçevesinde kullanılan teknolojik yöntemler, tarafsız, açık ve erişilebilir uluslararası standartlara uyumlu hale getirilmekte ve teşvik edilmektedir. Bu uyum, özellikle teknoloji sağlayıcılarının ve dijital ticaret platformlarının gönüllü benimsemesi açısından önem taşır.

Akreditasyon Çerçevesi (Accreditation Framework): Akreditasyon çerçevesi, ETR’leri yöneten sistemlerin MLETR gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığının önceden değerlendirilmesini öngören tamamlayıcı bir mekanizma olarak ele alınabilir. Değerlendirme; yetkili bir denetim organı, akreditasyon kurumu veya gönüllü katılıma dayalı bir program aracılığıyla gerçekleştirilir.

Yazılım Çerçevesi: TradeTrust’ın teknik mimarisinde OpenAttestation yaklaşımı önemli bir rol oynamış; 2026 itibarıyla ise TradeTrust ekosisteminde W3C Verifiable Credentials standardına dayalı TrustVC’ye geçiş öne çıkmıştır.

TradeTrust, UN/CEFACT’in ‘eDATA Verifiable Credentials for Cross Border Trade’ çalışmasında ele alınan doğrulanabilir kimlik bilgileri (Verifiable Credentials), bağlantılı veri ve dağıtık tanımlayıcılar yaklaşımıyla uyumlu örneklerden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu uluslararası standart uyumu, ticaret belgelerinin taşınabilirliğini ve doğrulanabilirliğini artırmaya yönelik küresel dijital ticaret çalışmalarıyla paralellik göstermektedir.

Singapur, TradeTrust ile uluslararası ticaretin dijitalleşmesinde lider bir rol üstlenmektedir. Bu çerçeve, ticaret süreçlerini daha verimli, güvenilir ve şeffaf hale getirerek küresel ticaretin dönüşümüne katkıda bulunmaktadır. TradeTrust’ın temel hedefleri şunlardır:

• Kağıtsız Ticaret: Kağıt süreçlerin yerini dijital çözümlerin almasını sağlamak
• Dijital Uyumluluk: Ticaret platformları arasında birlikte çalışabilirliği sağlamak.
• Hukuki Uyum: Elektronik belgelerin sınır ötesi ticarette yasal olarak tanınmasını sağlamak.

TradeTrust, Singapur’un dijital ticaret dönüşümünde önemli bir kilometre taşı olmanın ötesinde, küresel ticaret ekosistemi için de dikkate değer bir model sunmaktadır. Kağıtsız ticaret, platformlar arası birlikte çalışabilirlik ve hukuki uyum arayışı, bu dönüşümün temel unsurları arasında yer almaktadır.