Akreditif Sürecinde Lehtarın (Beneficiary) Görevleri ve Hakları
Akreditif işlemlerinde lehtarın konumu, yalnızca ihracatçı sıfatıyla değil; belge, süre ve uygunluk esaslarına dayalı bir hak–yükümlülük dengesi içinde değerlendirilmelidir. Lehtarın bu süreci doğru yönetmesi, ödeme riskinin ortadan kaldırılması açısından kritik öneme sahiptir.
Lehtar (Beneficiary) Kimdir?
UCP 600'de Lehtar aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:
Beneficiary (Lehtar), lehine akreditif açılan taraf anlamına gelir.
MT 700 Mesajında Lehtar Bilgileri
Akreditif işlemlerinde, lehtar ile ilgili bilgiler (unvan, adres, iletişim bilgileri), akreditif açılışı için kullanılan MT 700 SWIFT mesajı içinde 59 – Beneficiary alanında yer alır.
Akreditif Sürecinde Lehtarın Rolü
Akreditifin Kabulü ve İncelenmesi
Akreditif lehtara ihbar edildiğinde, lehtarın ilk ve en önemli sorumluluğu akreditif metnini dikkatle incelemektir. Akreditif şartlarının ticari sözleşme ile uyumlu olup olmadığı, yükleme, belge, vade ve ödeme koşulları açısından değerlendirilmelidir.
Bu aşamada fark edilen uyumsuzluklar için değişiklik (amendment) talep edilmesi, ileride doğabilecek rezerv risklerini azaltır.
Örneğin;
- akreditif metnin mal tanımı hatalı yazılmış olabilir,
- yükleme limanı sözleşme şartlarında belirtilen yükleme limanından farklı bir liman olarak belirtilmiş olabilir,
- en son yükleme tarihi sevkiyatı yetiştiremeyeceği bir tarih olabilir
- kendi unvanı ve/veya adresinde yazım hataları olabilir
- kısmi sevkiyat yapacaktır ancak akreditif şartları kısmi sevkiyata izin vermiyor olabilir
Akreditif şartlarında yukarıdaki örneklere benzer her bir bilgi detaylı olarak incelenmeli ve eğer yerine getiremeyeceği bir şart var ise yükleme öncesinde akreditif şartlarında değişiklik talep etmelidir. Aksi takdirde ibraz edeceği vesaik rezervli olabilir ve ithalatçının rezervleri kabul etmemesi durumunda ödemesini gecikmeli olarak alabilir ya da hiç almayabilir.
Akreditif, lehtar açısından ancak şartları eksiksiz ve uygulanabilir olduğu ölçüde güvenli bir ödeme aracıdır.
Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi
Lehtar, akreditif şartlarında belirtilen yükleme süresi, sevkiyat şekli ve belge düzenleme kriterlerine birebir uymakla yükümlüdür. Akreditif, “belgeler karşılığında ödeme” esasına dayandığından; fiili ticari işlemin değil, ibraz edilen belgelerin uygunluğu esas alınır.
Bu nedenle lehtarın rolü yalnızca sözleşme şartlarına uygun malı yükleyip ihraç etmekle sınırlı olmayıp, aynı zamanda belgelerin akreditif metnine, UCP 600 kurallarına ve uluslararası bankacılık uygulamalarına uygun şekilde hazırlanmasını da kapsar.
Akreditifin Geri Dönülemezliği ve Lehtarın Hakları
- Amir Banka
- Lehtar
- Teyit Bankası (varsa)
- Akreditifi iptal etmek
- Akreditif tutarını azaltmak
- Akreditif şartlarını değiştirmek
- İhracatçı tarafından ibraz edilen uygun belgeleri kabul etmemek veya ödememek
- Akreditif şartlarına uygun belgeler karşılığında ödeme talep etme hakkı
- Akreditif açıldıktan sonra, kendi onayı olmadan akreditifin iptal edilmemesi ve şartlarının değiştirilmemesi hakkı
- Uygun ibraz halinde, amir bankanın ödeme yapmaktan kaçınması, geciktirmesi veya mali durumundan bağımsız olarak kesin ve geri dönülemez ödeme alma hakkı
- Akreditif şartlarına uygun ibraz edilen belgelerin keyfi şekilde reddedilmemesi hakkı
- Akreditifin teyitli olması halinde, teyit bankasından doğrudan ödeme talep etme hakkı
Uygun İbraz ve Kesin Ödeme Yükümlülüğü
Lehtar (Beneficiary, İhracatçı), akreditif şartlarına uygun belgeleri ibraz ettiğinde, amir banka ve varsa teyit bankası için kesin ödeme yükümlülüğü doğar.
Bu noktada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, lehtarın yüklemeyi tamamlaması ve akreditif şartlarına uygun belgeleri zamanında sunmasıdır.
Amir Banka’nın ödeme yapmak istememesi, ödemeyi geciktirmesi veya ödeme gücüne sahip olmaması, bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Amir Banka ve varsa Teyit Bankası, ihracatçıya ödeme yapmakla yükümlüdür.
Uygun İbraz Nedir?
Uygun ibraz; akreditif şartlarında belirtilen belgelerin aşağıdaki kriterlere uygun olarak sunulması anlamına gelir:
- Akreditif şartlarına uygunluk
- UCP 600 kuralları ve uluslararası bankacılık standartlarına uygunluk
- Akreditifte belirtilen süreler içinde ibraz
Belgelerin eksiksiz, istenen sayıda ve UCP 600’de belirtilen şekil şartlarına uygun olması gerekir. Ayrıca belgeler arasında herhangi bir çelişki bulunmamalıdır.
Uygun İbrazda Sürelerin Önemi
İbraz Süresi ve 21 Gün Kuralı
Lehtar akreditifte yer alan ibraz süresi içerisinde vesaik ibrazını 41a - Available With ... By ... alanında yer alan bankaya gerçekleştirmelidir. İbraz süresi yükleme tarihinden itibaren akreditif vadesi içerisinde kalacak bir süre olarak belirlenir. Akreditif şartlarında İbraz Süresi ile ilgili herhangi bir bilgi yok ise UCP 600 kuralları çerçevesinde İbraz Süresi yükleme tarihinden itibaren 21 gündür.
Yani lehtar yükleme tarihinden itibaren 21 gün içerisinde vesaik asıllarını 41a - Available With ... By ... alanında yer alan bankaya ibraz etmelidir. Ancak her şartta vesaik ibrazı akreditif vadesi içerisinde gerçekleştirilmelidir. Diğer taraftan akreditif şartlarında İbraz Süresi için 21 gün yerine farklı bir süre de yazılmış olabilir. Örneğin yüklemeden itibaren 7 gün, 10 gün, 30 gün vb. Bu durumda ibraz yine akreditif vadesi içinde kalmak kaydıyla yükleme tarihinden itibaren akreditif şartlarında belirtilen bu süre içerisinde gerçekleştirilmiş olmalıdır.
Uygun ibrazın geçerli olabilmesi için, ibrazın akreditif vadesi ve akreditif şartlarında belirtilen süreler içinde yapılması gerekir.
Ayrıca yüklemenin, akreditifte belirtilen en son yükleme tarihine kadar ve/veya akreditif şartlarında belirtilen yükleme periyotları içerisinde tamamlanmış olması şarttır.