Sorularla Vesaik Mukabili Ödeme ve URC 522

Vesaik Mukabili Ödeme (Cash Against Documents – CAD), uluslararası ticarette yaygın olarak kullanılan ödeme yöntemlerinden biridir. Bu yöntemde ihracatçı, malların sevkine ilişkin yükleme belgelerini (vesaik) kendi bankası aracılığıyla ithalatçının bankasına iletir. İthalatçı ise söz konusu belgeleri, ödeme yapması veya poliçeyi kabul etmesi karşılığında teslim alır.

Ödeme yöntemleri risk dağılımı açısından değerlendirildiğinde; Peşin Ödeme ihracatçı açısından en düşük riskli yöntem olarak kabul edilirken, ithalatçı bakımından daha yüksek bir risk taşır. Mal Mukabili Ödeme ise ithalatçı için en düşük riskli yöntem olmakla birlikte, ihracatçı açısından en yüksek risk seviyesine sahiptir. Vesaik Mukabili Ödeme, bu iki yöntem arasında konumlanarak, riskin taraflar arasında görece dengelendiği bir ara çözüm sunar.

Bununla birlikte, Vesaik Mukabili Ödeme yönteminin etkin ve güvenli bir şekilde uygulanabilmesi için tarafların süreci doğru yönetmesi, sorumluluklarını ve üstlendikleri riskleri açık biçimde değerlendirmesi büyük önem taşımaktadır. Uygulamada sıkça karşılaşılan temel hususlara aşağıda yer verilmektedir.

Vesaik Mukabili işlemler, International Chamber of Commerce (ICC) tarafından yayımlanan URC 522 – Uniform Rules for Collections kuralları çerçevesinde yürütülür.

Bu kurallar uyarınca:

• Bankalar, yalnızca kendilerine iletilen tahsil talimatlarının yerine getirilmesine ve belge teslimine aracılık eder.
• Bankaların, ithalatçının ödeme yapmaması veya poliçe kabulünde bulunmaması halinde kural olarak bir ödeme taahhüdü bulunmamaktadır.
• Bankaların sorumluluğu, talimatların makul özen çerçevesinde uygulanması ile sınırlıdır.

Bu nedenle ihracatçı açısından temel risk, ithalatçının ödeme yapmaması ihtimalidir.

Vesaik Mukabili işlemlerde dört temel taraf bulunmaktadır:

• Satıcı (İhracatçı, Drawer): Malların sevkiyatını gerçekleştiren ve yükleme belgelerini bankasına teslim ederek ithalatçının bankasına tahsile gönderilmesini talep eden taraf.
• Alıcı (İthalatçı, Drawee): Malları satın alan ve ödemeyi gerçekleştirerek belgeleri teslim alan taraf.
• İhracatçının Bankası (Remitting Bank): Belgeleri ithalatçının bankasına tahsile gönderen banka.
• İthalatçının Bankası (Collecting Bank, Presenting Bank): Belgeleri ithalatçıya bildiren ve tahsilatı gerçekleştiren banka.

Vesaik Mukabili Ödeme yönteminde ithalatçının belgeleri kabul etmesi veya ödeme yapması yönünde bankaların sağladığı bir güvence söz konusu değildir. İthalatçının, belgeleri teslim almayı reddetmesi, ödeme yapmaması veya poliçeyi kabul etmemesi durumunda;

• İşleme aracılık eden bankaların kural olarak ödeme yükümlülüğü doğmaz.
• İhracatçı, malların gümrükte beklemesi veya geri gönderilmesi gibi risklerle karşılaşabilir.

• İthalatçının bankası, makul bir süre bekledikten sonra belgeleri ihracatçının bankasına iade edebilir.
• İthalatçının bankası, ödeme yapılmaması durumunda herhangi bir sorumluluk taşımaz.

İhracatçının Bankası, belgeleri yalnızca ihracatçının talimatlarına uygun şekilde ithalatçının bankasına göndermekle yükümlüdür. Ödeme yapılmaması durumunda ihracatçının bankasının herhangi bir ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

İhracatçı firma yükleme belgelerini ithalatçının bankasına (Tahsil Bankası) gönderilmek üzere bankasına teslim etmeden önce aşağıdaki konularda azami özen göstermelidir.

• İthalatçı firma tarafından talep edilen veya sözleşme şartlarında istenen tüm belgelerin düzenlenip düzenlenmediği
• Düzenlenen belgelerin ithalatçı ülkenin kambiyo ve gümrük mevzuatının gerekliliklerine uygun olup olmadığı
• Ciro edilmesi gereken bir belge var ise ciro edilip edilmediği
• İthalatçı firmanın malları gümrükten çekebilmesi için gerekli olan belgelerde eksiklikler veya hatalar olması durumunda; vesaikin ithalatçı firmadan kabul edilmesi ve dolayısıyla ödemenin gerçekleşmesi gecikebilir, ek maliyetlere ve operasyonel gecikmelere neden olabilir.

İhracatçı firma, ithalatçının malları gümrükten çekebilmesi için ihtiyaç duyacağı tüm yükleme belgelerini bankası aracılığıyla tahsile göndermelidir.

Örneğin denizyoluyla yapılan bir sevkiyatta, yükleme belgelerinin bir kısmının banka kanalıyla tahsile gönderilmesine rağmen, orijinal belgelerden bir setin doğrudan ithalatçıya iletilmesi ve yükleme belgesinin ithalatçı firma emrine düzenlenmiş olması halinde, ithalatçı bu belgeleri kullanarak ödeme yapmaksızın malları gümrükten çekebilir. Bu durumda fiilen uygulanan ödeme yöntemi, Mal Mukabili Ödeme ile benzer bir risk profiline dönüşür.

Bu nedenle ihracatçı firmalar, Vesaik Mukabili Ödeme yöntemini tercih ettiklerinde, yükleme belgelerinin tamamını tahsile gönderilmek üzere bankalarına teslim etmeli; ithalatçıya doğrudan belge iletilmesinden kaçınmalıdır. Ayrıca taşıma şekline bağlı olarak düzenlenen yükleme belgesinin hukuki niteliğinin, malların mülkiyetinin devrinde belirleyici olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.

İhracatçının Bankası, yalnızca ihracatçının talimatlarına uygun şekilde belgeleri ithalatçının bankasına göndermekle yükümlüdür. Bankanın diğer sorumlulukları şunlardır:

• İhracatçının talimatlarını eksiksiz yerine getirmek.
• Belgelerin doğru şekilde gönderilmesini sağlamak.
• Talimatlara uyulmaması durumunda, banka ciddi taahhüt altına girebilir.

İthalatçının Bankası, ihracatçının bankasının talimatlarını yerine getirirken makul bir özen göstermek zorundadır. Bankanın diğer sorumlulukları şunlardır:

Vesaik teslimi:

"Ödeme Karşılığı Teslim" şartı ile gelen belgeleri, ödeme yapılmadan ithalatçıya teslim etmemelidir.

"Poliçe Kabul" şartı ile gelen belgeleri, poliçe kabul edilmeden ithalatçıya teslim etmemelidir.

Aval verilmesi:

Aval şartı ile gelen belgelerde, aval veremiyorsa ihracatçının bankasına durumu bildirmeli ve yeni talimat beklemelidir.

Talimatlara uyum:

Talimatlara uyulmaması durumunda, banka ciddi taahhüt altına girebilir.

Vesaik Mukabili Ödeme, uluslararası ticarette belge kontrolü sağlayan bir ödeme yöntemi olarak tercih edilse de, tarafların sorumluluklarını ve risklerini anlaması büyük önem taşır.

İhracatçıların, belgelerin tam ve doğru şekilde düzenlenmesine dikkat etmesi, ithalatçıların ise ödeme yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekmektedir.

Bankalar, yalnızca talimatlara uygun hareket etmekle yükümlüdür ve ödeme garantisi sağlamaz. Bu nedenle, tarafların URC 522 kurallarını dikkate alarak hareket etmesi, olası sorunların önlenmesine yardımcı olacaktır.