EXW ve DDP Teslim Şekillerinde Ulusal Mevzuat Kaynaklı Riskler
Uluslararası satış sözleşmelerinde Incoterms® seçimi yapılırken, ilgili ülkelerdeki yasal kısıtlamalar mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Bazı ülkelerdeki gümrük ve vergi düzenlemeleri, seçilen teslim şeklinin getirdiği sorumluluk paylaşımıyla çelişebilir ve operasyonel engeller yaratabilir.
Örneğin:
- Uygulamada EXW (Ex Works) kuralı teorik olarak satıcı için en az yükümlülük içeren teslim şekli olsa da, uluslararası ticarette ihracat, gümrük, vergi ve ihracat kontrol mevzuatı nedeniyle bazı ülkelerde uygulamada ciddi uyum sorunları yaratabilir. Bu durum, tarafların sözleşmede EXW kuralını tercih etmelerine rağmen, sahada farklı sorumluluklar ve öngörülmeyen risklerle karşılaşmalarına yol açmaktadır.
- CIP veya CIF kurallarını kullanmak isteyen taraflar, taşıma sigortasının yerel bir kuruluş tarafından sağlanmasını zorunlu kılan düzenlemelerle karşılaşabilir.
- DDP kuralı, ithalat işlemlerinin yalnızca yerel kuruluşlar tarafından gerçekleştirilmesini gerektiren düzenlemeler nedeniyle uygulanabilir olmayabilir.
ICC'nin Rolü ve Güncel Bilgiler
Uluslararası Ticaret Odası (ICC), dünya genelindeki 90’dan fazla ulusal komitesinden oluşan ağı sayesinde, Incoterms® 2020 kurallarının kullanımına yönelik bu tür engeller hakkında bilgi sağlamaktadır.
Özellikle EXW ve DDP kuralları, bazı ülkelerde beklenmedik düzenleyici yükümlülükler doğurabilir.
EXW Kuralının Temel Özellikleri ve Uygulama Alanı
Incoterms® 2020’ye göre EXW (Ex Works) kuralı, teslimatın malların alıcının tasarrufuna sunulmasıyla gerçekleştiğini belirtir. Bu teslimat genellikle satıcının tesislerinde veya aynı gümrük birliği sınırları içinde belirlenmiş bir noktada yapılır. Bu durumda:
- Satıcı, ihracat işlemlerini veya transit geçişlerdeki gümrük işlemlerini organize etmekle yükümlü değildir.
- EXW, genellikle malların ihracatının planlanmadığı yurt içi ticaretler için uygun bir seçenektir.
- Satıcının rolü, alıcının ihracat için ihtiyaç duyabileceği belgeleri ve bilgileri sağlamaktan ibarettir.
Ancak, alıcının ihracat işlemlerini üstlenmesi gerektiği durumlarda, FCA (Free Carrier) kuralı daha uygun bir alternatif sunar. FCA kuralı, satıcının malları ihracat için gümrüklenmiş şekilde alıcının tayin ettiği taşıyıcıya teslim etmesini öngördüğü için, özellikle alıcının ihracat ülkesinde ihracat formalitelerini yürütemediği durumlarda EXW’ye kıyasla daha uygulanabilir bir alternatif sunar.
Diğer taraftan birçok ülkede ihracat beyannamesinin yalnızca yerleşik satıcı tarafından verilebilmesi, KDV istisnasının ihracatçı sıfatına bağlanması ve ihracat kontrollerinin satıcı sorumluluğunda olması, EXW kuralının hukuki anlamda “ihracat teslimi” olarak kabul edilmesini zorlaştırmaktadır. Bu nedenle EXW, uluslararası satış sözleşmelerinde sıklıkla hukuki belirsizlik ve uyum riski yaratmaktadır.
EXW ve Diğer Incoterms® Kurallarına Yönelik Ülke Bazlı Düzenleyici Engeller
Aşağıdaki ülkelerde, ICC tarafından Aralık 2024 itibarıyla raporlanmış ve Ocak 2025'te güncellenmiş bilgiler doğrultusunda EXW kuralının uygulanmasına yönelik belirli sınırlamalar bulunmaktadır.
Ancak bu sınırlamalar her işlem türü için geçerli olmayabilir ve yerel uygulamalar zaman içinde değişebilir. Ayrıca, henüz tespit edilmemiş başka ülkelere özgü sınırlamaların da olabileceği unutulmamalıdır.
- Brezilya
- Avrupa Birliği
- Fas
- İspanya
- İngiltere
- Amerika Birleşik Devletleri
Brezilya: EXW Kuralı ve CAMEX Kararı No. 16/2020
Düzenleme | Brezilya Dış Ticaret Odası’nın (CAMEX) 16/2020 sayılı Kararı, EXW kuralı çerçevesinde gerçekleştirilen ihracatlarda, alıcının gümrük işlemlerini yasal olarak yürütemeyeceğini belirtmektedir. Bu nedenle, malların gümrük işlemleri, bu işlemlerle ilgili tüm maliyetler ve riskler satıcının sorumluluğundadır. |
Etkileri | EXW kuralı, Brezilya’dan yapılacak ihracatlarda yerel gümrük çıkış işlemleri nedeniyle uygulamada beklenenden farklı sorumluluklar doğurabilir. Satıcı, ihracat işlemleriyle ilgili ek sorumluluklar üstlenmek zorunda kalabilir. |
| Çözüm Önerisi | Brezilya’da ihracat yapmayı planlayan taraflar, FCA (Free Carrier) gibi alternatif Incoterms® kurallarını değerlendirmelidir. FCA kuralı, ihracat işlemlerinin sorumluluğunu ve maliyetini satıcıya yükleyerek, Brezilya düzenlemelerine daha uygun bir çözüm sunar. |
Avrupa Birliği: EXW Kuralı ve İhracat Gereklilikleri
Düzenleme | Avrupa Birliği (AB) düzenlemelerine göre, ihracatçıların birliğin gümrük bölgesinde kurulmuş bir tüzel kişilik olması zorunludur. Ancak, EXW alıcıları bu gerekliliği karşılayamayabilir. Bu durumda, alıcının gümrük acentesi, ihracat beyannamesinde alıcıyı "ihracatçı" olarak listelemek için satıcıdan temsil yetkisi talep edebilir. |
Etkileri | Satıcı, farkında olmadan ihracat işlemleriyle ilgili sorumluluklar üstlenebilir. Satıcı, ticari faturasında KDV muafiyetini göstermek konusunda zorluk yaşayabilir. |
Çözüm Önerisi | AB’de ihracat yapmayı planlayan taraflar, FCA kuralını tercih etmeleri önerilir. FCA kuralı, ihracat işlemlerinin sorumluluğunu satıcıya yükleyerek, KDV muafiyeti ve ihracat beyannamesi gibi konularda riskleri azaltır. |
Fas: Gümrük İşlemleri ve EXW Kuralının Uygulanabilirliği
Düzenleme | Fas yasalarına göre, ithalat ve ihracat işlemleri yalnızca Fas Ticaret Siciline kayıtlı kişi veya kuruluşlar tarafından gerçekleştirilebilir. Bu durum, yabancı satıcıların ithalat veya ihracat işlemlerini doğrudan gerçekleştirmesini engeller. |
Etkileri | DDP (Delivered Duty Paid) kuralı, ithalat işlemlerinin satıcı tarafından gerçekleştirilmesini gerektirdiği için uygulanabilir değildir. EXW kuralı, ihracat işlemlerinin alıcı tarafından gerçekleştirilmesini gerektirdiği için pratik değildir. |
| Çözüm Önerisi | Fas’ta ticaret yapan taraflar, FCA, DAP (Delivered at Place) veya DPU (Delivered at Place Unloaded) gibi alternatif kuralları değerlendirmelidir. Bu kurallar, ithalat ve ihracat işlemlerinin sorumluluğunu daha uygun bir şekilde dağıtır. |
İspanya: Kara Taşımacılığı Yönetim Kanunu (LOTT)
Düzenleme | Eylül 2022’de yapılan bir güncellemeye göre, İspanya’da kamyon şoförlerinin malların yüklenmesi ve boşaltılmasına katılmaları yasaklanmıştır. Bu durum, yükleme veya boşaltma sorumluluğu içeren bazı Incoterms® kurallarının uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır. |
Etkileri | EXW ve DPU (Delivered at Place Unloaded) gibi kurallar, yükleme ve boşaltma süreçlerinde sorunlara yol açabilir. |
| Çözüm Önerisi | İspanya’da ticaret yapan taraflar, yükleme ve boşaltma sorumluluğunu açıkça belirten kuralları tercih etmelidir. Örneğin, FCA veya DAP gibi kurallar, bu tür sorunları önleyebilir. |
İngiltere: KDV ve Gümrük Kayıt Zorunluluğu
Düzenleme | İngiltere'de ihracat veya ithalat yapan şirketlerin gümrük otoritesine kayıt yaptırmaları gerekmektedir. Bu durum, İngiltere dışındaki satıcılar için zorlu bir süreçtir. |
Etkileri | DDP kuralı, satıcının ithalat işlemlerinden sorumlu olduğu için uygulanabilirliği sınırlıdır. EXW kuralı, alıcının ihracat işlemlerini organize etmesini gerektirdiği için sorunlara yol açabilir. |
Çözüm Önerisi | İngiltere'de ticaret yapan taraflar, FCA, DAP veya DPU gibi kuralları tercih etmelidir. Bu kurallar, taraflar arasındaki sorumlulukları daha net bir şekilde dağıtarak ticari işlemleri kolaylaştırır. |
ABD: İhracat Lisanslama ve EXW’nin Zorlukları
Düzenleme | ABD’den ihraç edilen bazı ürünler için lisans gerekebilir ve bu lisans başvurularının ABD’de bulunan bir kişi veya kuruluş tarafından yapılması zorunludur. Ayrıca, ABD Dış Ticaret Düzenlemeleri, F-Group kurallarıyla (örneğin, FCA, FAS, FOB) çelişebilir. |
Etkileri | EXW kuralı, lisanslama gereklilikleri nedeniyle pratik değildir. F-Group kuralları, ihracat raporlama süreçlerinde uyumsuzluklara yol açabilir. |
| Çözüm Önerisi | ABD’den ihracat yapan taraflar, FCA kuralını tercih etmelidir. FCA kuralı, ihracat işlemlerinin sorumluluğunu satıcıya yükleyerek, lisanslama ve raporlama süreçlerini kolaylaştırır. |
Genel Sonuç ve Öneriler
EXW (Ex Works) kuralı, uluslararası ticarette bazı ülkelerde düzenleyici veya operasyonel sınırlamalarla karşılaşabilir. Bu nedenle:
- FCA (Free Carrier) kuralı, EXW’ye kıyasla daha esnek ve uygulanabilir bir alternatif sunar.
- DDP (Delivered Duty Paid) kuralı, ithalat işlemleriyle ilgili düzenlemeler nedeniyle bazı ülkelerde güçlük yaratabilir. Bu durumda, DAP veya DPU gibi kurallar tercih edilmelidir.
- Taraflar, işlem yaptıkları ülkenin güncel mevzuatını, yerel uygulama pratiğini ve yetkili mercilerin güncel gerekliliklerini mutlaka ayrıca değerlendirmelidir.