Teslim Şekilleri (INCOTERMS) Nedir ve Neyi Düzenler?

Küresel ticaretin dinamik yapısında, alıcı ve satıcı arasındaki sorumluluk sınırlarının netleştirilmesi, hem finansal güvenliğin hem de operasyonel sürdürülebilirliğin temel taşıdır. 

Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından geliştirilen ve açılımı "International Commercial Terms" (Uluslararası Ticaret Terimleri) olan INCOTERMS kuralları, hem iç hem de dış ticarette taraflar arasındaki ilişkileri düzenlemek ve küresel ticaretin daha sorunsuz bir şekilde işlemesini sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Bu kurallar, ticaretin karmaşıklığını azaltarak taraflar arasında netlik sağlar ve ticari işlemleri kolaylaştırır.

İlk kez 1936 yılında yayınlanan bu sözleşmesel standartlar, değişen ticaret yolları, teknolojik gelişmeler ve lojistik ihtiyaçlar doğrultusunda düzenli olarak güncellenmiştir.

Günümüzde küresel ticaretin yürürlükteki ve en güncel versiyonu INCOTERMS 2020’dir.

Bu standartların tarihsel süreçte olgunlaşarak sunduğu hukuki zemin, lojistik planlamanın en kritik aşaması olan teslim şekillerinin kategorize edilmesine olanak tanımaktadır.

INCOTERMS 2020'de 11 adet teslim şekli vardır. Bu teslim şekillerinin bazıları sadece deniz ve iç su yolu taşımalarında kullanılabilecek şekilde düzenlenmişken bazıları tüm taşıma türlerinde kullanılabilir.

Tüm Taşıma Türlerinde Kullanılabilecek Teslim Şekilleri

• EXW (Ex Works)
• FCA (Free Carrier)
• CPT (Carriage Paid To)
• CIP (Carriage and Insurance Paid To)
• DAP (Delivered At Place)
• DPU (Delivered at Place Unloaded)
• DDP (Delivered Duty Paid)

Sadece Deniz ve İç Su Yolu Taşımalarında Kullanılabilecek Teslim Şekilleri

• FAS (Free Alongside Ship)
• FOB (Free On Board)
• CFR (Cost and Freight)
• CIF (Cost, Insurance and Freight)

Farklı hukuk sistemlerine ve ticari teamüllere sahip ülkeler arasındaki ticarette, terimlerin subjektif yorumlanması en büyük risk unsurlarından biridir. INCOTERMS'in temel varlık sebebi, uluslararası ticarette taşıma terimlerinin ülkeden ülkeye farklı şekillerde yorumlanmasından kaynaklanabilecek karışıklıkların ve anlaşmazlıkların önüne geçmek ve yeknesaklık sağlamaktır.

ICC tarafından oluşturulan bu yeknesak kurallar bütünü, hem yurt içi hem de uluslararası ticarette alıcı ve satıcının yükümlülüklerini standartlaştırır. Tarafların maliyet ve risk paylaşımında "ortak bir teknik dil" konuşması, operasyonel verimliliği artırırken yanlış anlamaların finansal kayıplara dönüşmesini engeller. Bu standart yapı, küresel ticaretin hızına ve güvenliğine doğrudan katkı sağlar.

Söz konusu standartlaşma, kağıt üzerindeki bir anlaşmanın ötesine geçerek operasyonel süreçte risk ve maliyetin el değiştirdiği somut noktaları belirler.

INCOTERMS taraflar açısından;

• Yükümlülükler,
• Masraflar,
• Risk Transferi

kavramlarını tanımlar.

Incoterms kuralları, alıcı ve satıcı arasındaki görev dağılımını netleştirir. Örneğin:

• Malların taşınmasını veya sigortalanmasını kimin organize edeceği,
• Taşıma belgelerinin hazırlanması,
• İthalat ve ihracat izinlerinin alınması gibi sorumluluklar, kurallar çerçevesinde belirlenir.

Kurallar, malların satıcıdan alıcıya nerede ve ne zaman teslim edileceğini açıkça tanımlar. Bu, malların hasar riskinin hangi noktada satıcıdan alıcıya geçtiğini belirler. Örneğin, bir teslimat noktasında risk alıcıya geçtiğinde, malların zarar görmesi durumunda sorumluluk artık alıcıya ait olur.

Hangi tarafın hangi masrafları üstleneceği, Incoterms kuralları ile düzenlenir. Bu masraflar şunları içerebilir:

• Taşıma, paketleme, yükleme ve boşaltma masrafları,
• Kontrol ve güvenlikle ilgili masraflar.

Bu sayede, taraflar arasında maliyet paylaşımı konusunda herhangi bir belirsizlik yaşanmaz.

• Malların nereden, nasıl ve ne şekilde teslim alınacağı/teslim edileceği
• Hasar risklerinin transferi (satıcıdan alıcıya geçtiği noktalar)
• Taşıma sözleşmesini hangi tarafın yapacağı ve taşıma ücretini kimin ödeyeceği
• Sigortaya ilişkin esaslar
• Malların satıcıdan alıcıya fiziki olarak teslimine kadar geçen zamanda ortaya çıkan masrafların hangi tarafa ait olduğu
• Çıkış ve giriş gümrük işlemleri ve sair dış ticaret işlemlerinin hangi tarafça yapılacağı, vergi ve masrafların hangi tarafa ait olacağı

Yani INCOTERMS özetle taraflar açısından; Yükümlülükler, Masraflar ve Hasar kavramlarını tanımlar.

INCOTERMS mal alım satımı ile ilgili ticari bir ilişkide aşağıdaki konular ile ilgilenmez. Aşağıdaki başlıklar  INCOTERMS’in kapsamı dışındadır.

• Malın mülkiyetinin satıcıdan alıcıya hangi noktada geçeceği
  
• Satış sözleşmesi olup olmadığı
• Malın tanımı ve özellikleri
• Mal bedelinin ödeme şekli, zamanı, yeri, yöntemi
• Sözleşme şartlarının yerine getirilmemesi nedeniyle tarafların açacağı davalar
• Satıcının sözleşmede yer alan performans şartlarını yerine getirememesi
• Uluslararası yaptırımlar
• Gümrük vergilerindeki değişiklikler, tarifeler
• İthalat ve ihracat yasakları
• Mücbir sebepler
• Fikri mülkiyet hakları
• Aykırılık halinde uyuşmazlıkların çözüm yöntemi, yeri veya uyuşmazlığa uygulanacak hukuk