Vesaik Mukabili Ödeme Şeklinde Tarafların Rolleri ve Sorumlulukları
Vesaik Mukabili Ödeme, uluslararası ticarette kullanılan başlıca ödeme yöntemlerinden biridir. Bu yöntemde temel işleyiş, yükleme belgelerinin (vesaik asıllarının) bankalar aracılığıyla ve ancak ödemenin gerçekleştirilmesi karşılığında ithalatçıya teslim edilmesi esasına dayanır.
Vesaik Mukabili Ödeme, ihracatçı açısından Mal Mukabili Ödeme yöntemine kıyasla daha düşük riskli kabul edilmekle birlikte, Peşin Ödeme yönteminde olduğu gibi mal bedelinin tahsilatı bakımından tam bir güvence sağlamaz. İthalatçı ve ihracatçı birlikte değerlendirildiğinde ise, bu ödeme şeklinin risk dağılımını taraflar arasında görece daha dengeli hale getirdiği görülmektedir.
Risklerin taraflar arasındaki dağılımı dikkate alındığında; Vesaik Mukabili Ödeme yöntemi, ithalatçı açısından Peşin Ödeme yöntemine kıyasla, ihracatçı açısından ise Mal Mukabili Ödeme yöntemine kıyasla daha dengeli bir risk profili sunar.
Bu çerçevede, ihracatçının taşıdığı en büyük risk olan ödeme alamama riski ile ithalatçının karşı karşıya olduğu ödeme yapılmasına rağmen malların yüklenmemesi riski, Vesaik Mukabili Ödeme yönteminde her iki taraf açısından da görece azaltılmış olur.
Bu ödeme şeklinde bankalar, alıcı ile satıcı arasında aracı ve güven unsuru olarak hareket etmekte; vesaik bedelinin tahsil edilmesine aracılık etmekle birlikte, taraflardan herhangi biri adına ödeme garantisi üstlenmemektedir.
Vesaik Mukabili İşlemlerde Uluslararası Kurallar
Vesaik Mukabili işlemler, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan URC 522 (Uniform Rules for Collections) kurallarına tabidir. Bu kurallar uyarınca:
Talimatın Bağlayıcılığı: Bankalar, yalnızca ihracatçının sunduğu "Tahsil Talimatı" (Collection Instruction) çerçevesinde hareket eder.
Vesaik İnceleme Sorumluluğu: Bankaların belgelerin içeriğini, doğruluğunu veya malların niteliğini kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Sadece belgelerin dış görünüş itibarıyla talimattaki listeyle eşleşip eşleşmediğine bakarlar.
Ödeme Yükümlülüğü: İthalatçı ödemeyi yapmazsa, bankanın kendi kaynaklarından ödeme yapma zorunluluğu bulunmaz.
Vesaik Mukabili Ödeme Şeklinde İşleyiş Nasıldır?
Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde sürece dahil olan taraflar, temel akış ve tarafların rol dağılımı aşağıdaki şekildedir:
İhracatçı (Drawer)
Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde ihracatçı bankalar açısında süreci başlatan taraftır.
İhracatçı:
- İthalatçı ile yaptığı sözleşmeye istinaden yüklemeyi gerçekleştirir.
- Yükleme belgelerini (vesaik) hazırlar.
- Yükleme belgelerinin asıllarını ve tahsil talimatını bankasına ibraz eder.
- Tahsil talimatında vesaikin ödeme karşılığı teslim şartı ile ithalatçıya teslim edilmesini talep eder.
Tahsil amacıyla bankalara ibraz tüm belgelerin, tahsilin URC 522 kurallarına tabi olduğunu açıkça belirten, tam ve kesin talimatlar içeren bir tahsil talimatı ile birlikte sunulması zorunludur. Bankalar, yalnızca bu nitelikleri taşıyan bir tahsil talimatına dayanarak işlem yapabilir ve tahsil sürecini URC 522 hükümleri çerçevesinde yürütebilir. Tahsil talimatının eksik, belirsiz veya URC 522’ye atıf içermemesi durumunda bankaların işlem yapma yükümlülüğü bulunmamaktadır ve bu şartlara uygun talimat hazırlanması da ihracatçının sorumluluğudur.
Belgelerin teslimine ilişkin şartların açık ve net biçimde ifade edilmesini sağlamak tahsil talimatını hazırlayan tarafın sorumluluğundadır, aksi halde bundan kaynaklanan sonuçlardan bankalar sorumlu olmayacaklardır.
URC 522 - Madde 4
İhracatçının Bankası
Vesaik Mukabili Ödeme işlemlerinde ihracatçının bankası, ihracatçı tarafından hazırlanarak tahsil amacıyla kendisine sunulan vesaik asıllarını, ihracatçının verdiği talimatlar doğrultusunda düzenlenen Römiz Mektubu (Remittance Letter) ekinde ithalatçının bankasına gönderir.
Römiz Mektubu, uygulamada ihracatçının bankasının ithalatçının bankasına vesaik iletirken, vesaike ilişkin tahsil şartlarını ve talimatları içeren resmi bir üst yazıdır. Bankacılık terminolojisinde “Remittance Letter” olarak adlandırılan bu belge, tahsil sürecinin hangi koşullar altında yürütüleceğini açıkça ortaya koyar.
Römiz Mektubu üzerinde, vesaikin ithalatçıya hangi şartla teslim edileceğine ilişkin talimatlar yer alır. Vesaik Mukabili işlemlerde ihracatçının bankası, Römiz Mektubunu, ihracatçının kendisine verdiği tahsil talimatında yer alan hükümler doğrultusunda hazırlar.
Uygulamada, Römiz Mektubu üzerinde temel olarak vesaikin, ithalatçıya ödeme karşılığında teslim edilmesi talep edilir ve bankanın sorumluluğu bu talimatın doğru ve eksiksiz şekilde iletilmesi ile sınırlıdır.
İthalatçının Bankası
İthalatçının bankası, vesaik asıllarını teslim aldıktan sonra ithalatçıyı tahsil işlemi hakkında bilgilendirir.
Vesaik Mukabili Ödeme işlemlerinde, ithalatçı tarafından ödeme gerçekleştirilmeden vesaik asılları ithalatçı firmaya teslim edilmez.
İthalatçının bankası, ödeme gerçekleşene kadar vesaik asıllarını kendi kasasında muhafaza etmekle yükümlüdür ve bu süre boyunca belgelerin korunmasından sorumludur.
İthalatçı
İthalatçı, vesaik mukabili ödeme işlemi kapsamında, bankası aracılığıyla ödemeyi gerçekleştirir.
Ödemenin tamamlanmasının ardından, vesaik asıllarını bankasından teslim alır ve bu belgelerle birlikte malları gümrükten çeker.
Vadeli Satışlarda Vesaik Mukabili Ödeme Kullanılabilir mi?
Vesaik Mukabili Ödeme yönteminde ödeme gerçekleşmeden vesaik asılları ithalatçı firmaya teslim edilmez. Yani malların mülkiyeti ödeme gerçekleşmeden ithalatçı firmaya geçmez. İthalatçı açısından bunun anlamı peşin ödeme yapmak değildir ancak bir vade de söz konusu değildir.
Diğer taraftan vesaik mukabili ödeme yönteminin mantığını içeren işleyiş vade içeren satışlarda da kullanılabilir ancak uygulamada bu ödeme yöntemi Kabul Kredili Vesaik Mukabili olarak geçer.
Kabul Kredili Vesaik Mukabili işlemlere ilişkin detaylara aşağıdaki linkten ulaşılabilir: