UCP 600 ve ISBP 821: Akreditifte Uygun İbraz ve Rezerv Riskini Yönetmek

Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan UCP 600 ve ISBP 821, akreditifli işlemlerde “uygun ibraz”ın (complying presentation) pratik ölçütlerini belirleyen temel referanslardır. Akreditif metninde tek tek yazmayan birçok teknik kural, bankaların belge incelemesinde bu standartlar üzerinden değerlendirilir.

UCP 600 ve ISBP 821, akreditifli işlemler için bir nevi anayasa niteliği taşır. Akreditif şartlarında açıkça belirtilmeyen; ancak tarafların belge hazırlarken uyması gereken çok sayıda kural bu dokümanlarda yer alır. Bu nedenle yalnızca bankaların dış ticaret ekiplerinin değil, özellikle ihracatçı firmalarda belge hazırlamakla sorumlu ekiplerin de bu kuralları bilmesi, belgeleri standartlara uygun biçimde düzenlemesi kritik önem taşır.

İhracatçı (lehtar) firmaların sahada sıklıkla düştüğü en büyük yanılgılardan biri, güvence kavramının yanlış yorumlanmasıdır. Firma, akreditif şartlarında talep edilen belgeleri tam olarak akreditif koşullarına uygun şekilde hazırlamasa veya eksik evrak ibraz etse dahi, salt "akreditif açıldığı için" ve sözleşme şartlarına uygun fiziki yükleme yapıldığı sürece ödemenin garanti altında olduğuna inanma eğilimindedir.

Akreditif ödeme şeklinde ihracatçı için en önemli aşamalardan biri; yüklemenin gerçekleştirilmesinin ardından akreditifte talep edilen tüm belgelerin eksiksiz ve akreditif şartlarına uygun şekilde hazırlanmasıdır.

Amir Banka ve/veya Teyit Bankası, kendisine sunulan belgelerin "uygun ibraz" teşkil edip etmediğini değerlendirirken temel olarak şu üç soruyu merkeze alır:

• Akreditif metninde belirtilen tüm şartlar eksiksiz yerine getirilmiş mi?
• İbraz edilen belgeler, UCP 600 ve ISBP 821 kuralları çerçevesine uygun mu düzenlenmiş?
• İbraz edilen tüm belgeler üzerinde yer alan bilgiler kendi içerisinde ve birbirleriyle tutarlı mı?

Belgelerin Amir Banka ve/veya Teyit Bankası tarafından rezervli (discrepant) bulunması durumunda, ihracatçı ciddi operasyonel ve finansal problemlerle karşı karşıya kalır:

• Ödemenin belirsiz bir süre gecikmesi.
• İthalatçının, rezervleri kabul etmek karşılığında maliyet avantajı sağlamak için fiyat indirimi (iskonto) talep etmesi.
• Bankalar tarafından tahsil edilen ekstra rezerv komisyonları.
• Teslim şekline (Incoterms) bağlı olarak, malların varış gümrüğünde beklemesinden doğan ardiye ve demuraj (demurrage) masrafları.
• En kötü senaryoda ödemenin reddedilmesi ve malların ithalatçı tarafından gümrükten çekilmemesi.

İhracatçı firmaların stratejik olarak göz önünde bulundurması gereken en hayati husus; uygun ibrazın sağlanması için yalnızca akreditif metnindeki (MT700 formatındaki mesaj) maddelerin yerine getirilmesinin yeterli olmayacağıdır.

Belgeler aynı zamanda UCP 600 ve ISBP 821 kuralları çerçevesinde ve uluslararası standart bankacılık prensiplerine uygun olarak oluşturulmalıdır. Akreditif şartlarında yazmasa bile, pek çok operasyonel detay bu uluslararası kurallarca belirlenir.

Örneğin; hemen hemen hiçbir akreditif metninde şu detaylar uzun uzadıya anlatılmaz:

• Sigorta poliçesinin tam olarak ne şekilde ve hangi kapasiteyle imzalanacağı,
• Konşimentonun (Bill of Lading) kim tarafından (taşıyıcı, kaptan veya acente) ne şekilde imzalanması gerektiği,
• Menşe şahadetnamelerinde yüklemeye konu olan mala açıkça atıfta bulunulması zorunluluğu,
• Poliçe (Draft/Bill of Exchange) üzerinde mutlak surette bir düzenlenme tarihinin yer alması gerektiği,
• Ticari faturanın, mutlaka akreditifin açıldığı döviz cinsinden düzenlenmesi zorunluluğu,
• Sunulan sertifikaların ve deklarasyonların, düzenleyen kurum veya kişi tarafından imzalanması gerektiği.

Ancak bankalar evrak incelemesini yaparken UCP 600 ve ISBP 821’de yer alan bu detaylı maddeleri baz alırlar. Akreditif şartlarında açıkça "konşimento taşıyıcı tarafından imzalanmalıdır" yazmasa bile, UCP 600 Madde 20'ye uygun imzalanmamış bir konşimento doğrudan rezerv sebebidir.